Panorama hefteyê: Li pêş hewldanên nêzîkbûnê yên Şam û Enqereyê astengî hene

Rêveçûna nêzîkbûna hikumeta Şamê û dewleta Tirk a dagirker de, rewşa Lîbyayê û aloziya di navbera Îran û Azerbaycanê de mijarên hefteya borî yên rojnameyên erebî bûn,

ʹERDOGAN BI NORMALÎZEKIRINÊ VE GIRÊDAYÎ YEʹ

Li ser rewşa Sûriyeyê û rêveçûna nêzîkbûna dewleta Tirk a dagirker û hikumeta Şamê, rojnameya El Exbar a Lubnanê wiha nivîsand: "Di demekê de ku Heyet Tehrîr El Şam (Cebhet El Nusra ya berê) derbasbûna 6 salan a kontrola xwe ya li Idlibê û avakirina “wîlateyekê” li vir pîroz dike, Tirkiye hemû hewldanan dike da ku dosyaya parêzgeha li bakurê rojavayê Sûriyeyê bixe tevgerê. Ev yek wekî gava yekemîn a rasteqîn a bi rêya normalîzekirina têkiliyên bi Sûriyeyê re ye. Ruxmî hemû zextên Amerîkayê yên li ser wî, diyar e ku Erdogan hîna bi normalîzekirinê ve girêdayî ye. Ji ber ku normalîzekirin ji bo Erdogan ku li pêşberî hilbijartinan e, rêya herî guncaw a çareserkirina gelek pirsgirêkan e. Jixwe Erdogan bi xwe di çêkirina van pirsgirêkan de cih girtiye. Lê hîna ev rê ji bo Tirkiyeyê tijî metirsî ne, heke ji aliyê derve bike yan jî girêdayî xetereya cîhadîstan be. Lê êdî asoyên wê bêtir xuya dikin ku Tirkiye xistiye tengasiyê.

Bepirsên ewlehî û leşkerî yên Tirk civîneke nû bi fermandarên Heyet Tehrîr El Şam re li dar xist û rewşa rêya Heleb-Laziqiyê (M4) nirxand. Wekî gava yekemîn a nêzîkbûna bi Şamê re, Enqere dixwaze vê rêyê veke. Li gorî agahiyên ku çavkaniyên cîhadîstan parve kirine, civîn 2 saetan li nêzî deriyê sînor ê Bab El Hewa yê Idlibê dom kir. Ev civîn nepen bû, ji bilî teqeziya Tirkiyeyê ya garantiya rê û agahdarkirina koman a li ser niyeta xwe ya meşandina dewriyayan, tu agahî der barê civînê de nehatin parvekirin.

Heman çavkaniyan diyar kir ku artêşa Tirk di rojên borî de rêzetevgerên meydanî pêk anîn. Nuqteyên çavdêriyê veguhastin herêmên rêya M4 yên li herêma Cebel El Zawiye. Çavkaniyan destnîşan kir ku Enqere di van rojan de ji bo ceribandina rewşê û nirxandina metirsiyên ewlehiyê yên ku dibe sedema têkçûna vekirina rê eger bi awayekî zanebûn be, ji aliyê Heyet Tehrîr El Şam ve be yan jî ji aliyê komên din be ve, dixebite. Tirkiyeyê gelek caran diyar kir ku ew ê pabendî her lihevkirinekê girêdayî rêya Heleb-Laziqiyê be.”

‘TESFIYEKIRINA WAGNERÊ LI AFRÎKAYÊ JI LÎBYAYÊ DEST PÊ DIKE’

Der barê kar û barên Lîbyayê de rojnameya El Ereb wiha nivisî: “Axaftina li ser amadekariyên DYA û hevalbendên wê yên rojavayî ku hêzeke leşkerî li Lîbyayê ava bikin, zêde dibe ji bo ku koma Wagner a Rûsyayê ya li Lîbyayê biqewitînin.

Hevdîtina di navbera rayedarên leşkerî yên hikumeta Ebdulhemîd El Debîbe û beşa leşkerî ya balyozxaneya Ukraynayê li Lîbyayê texmînên der barê hebûna tevgereke leşkerî li hember koma Wagner zêde kirin. Dibe ku Lîbya di navbera Rûsya û NATO`yê de bibe herêma tesfiyekirina hesaban.

Li gorî çavdêran, DYA ji hevdîtina li gel Hefter armanc dike hêzên wî ji tesfiyekirinê dûr bixe. Analîzvanê siyasî û nivîskar Tariq El Mecrîsî diyar kir ku çareseriya Amerîkayê ew e ku hêzeke hevbeş a lîbyayî ava bike da ku baregeha El Qerdebiye û baregehên din ên di destê Wagnerê de hêdî hêdî vegerîne.”

‘HEVKARIYA BAKU Û ENQEREYÊ: QAFKASYAYA BAŞÛR DIJMINATIYA TEHRANÊ DIKEʹ

Têkildarî aloziya Îran-Azerbaycanê, pisporê kar û barên Tirkiyeyê Mihemed Nûredîn ji rojnameya El Exbar re wiha nîvisandin: "Êrişa çekdarî ya kesekî bi nasnameya îranî ya li dijî balyozxaneya Azerbaycanê ya li Tehranê hêrseke bilind a Baku û Enqereyê çêkir. Ruxmî ku desthilata Îranê ragihand ku êriş ferdî ye û sedemên wê malbatî ye, lê desthilata Baku bi vê yekê îqna nabû. Şîrovekarên azerbaycanî bûyera ku rû da wekî aloziyeke vekirî di navbera herdu welatan de ya ji destpêka payîza 2020ʹê ve an ku ji dema bidawîbûna şerê di navbera Ermenistan û Azerbayanê de ve, bi nav kir. Desthilata Azerbayanê dîmeneke parve kir. Di dîmenê de xuya dibe gardiyanên balyozxaneya Îranê destwerdana êrişê nekir, lê êrişkar bi çekeke kalaşnîkof derbasî avahiya nûnertiya dîplomasî bû û gule avêtin karmendên ewlehiyê yên Azerbayanê yên di hundir de û kesek qetil kir û du jî birîndar bûn. Desthilata Îranê êrişkarê ku hewl da bireve girt. Lê ya balkêş di nêrîna Bakuyê de ew e ku kenaleke Îranê hevdîtineke bi êrişkar re weşand. Tê zanîn ku serokê Îranê Îbrahîm Reîsî daxwaza lêpirsîneke giştî der barê bûyerê de kir.

Ya balkêş, piştî êrişa li ser balyozxaneyê, zimanê berpirs û şîrovekarên Îranê yê dijbertiya Îranê tund bû. Serokê Azerbaycanê Îlham Aliyev û cîgira wî Mehrîban ku di heman demê de hevjîna wî ye êriş şermezar kir û bi "terorîst" binav kir. Serokkomar Aliyev anî ziman ku êrişên li ser şandeyên dîplomasî nayên qebûlkirin. Her wiha parlamentoya Azerbaycanê banga vekirina lêpirsekekî giştî kir û Îranê wekî berpirsê Îranê nîşan da.

Serokkomarê Tirk Recep Tayyîp Erdogan jî êriş "hovane" bi nav kir û got welatê wî piştgiriyê dide Azerbaycanê.

Li gorî rojnameyên, ne dûr e ku destê Amerîka û Îsraîlê di vê bûyerê de hebe, ku dixwazin hawayeke li başûrê Kafkasyayê li dijî Îranê ava bikin û nehêlin ev herêmê bibe heêma tevgeriya Îran – Rûsyayê. Nemaze ku ji ber şerê li Ukraynayê her du dewlet bi xurtî nêzî hev bûne."