Hejmara Uyguran li Sûriyeyê zêde dibe û cîhan ji kirîza xurekê bi fikar e

Medyaya Erebî hefteya derbasbûyî li zêdebûna hejmara çeteyên Uygur li bakurê Sûriyeyê, şerê îranê û aloziya xurekê li cîhanê, nivîsî

‘UYGUR LI BAKURÊ SÛRIYEYÊ ZÊDE DIBIN’

Malpera ‘Ultra Sawt’ raporek weşand ku aşkera dike ku hejmara çeteyên Uygur li Sûriyeyê zêde dibe ku piraniya wan ji sala 2012`an vir ve li deverên bakurê Sûriyeyê bi cih bûne.

Li gorî raporê bi hezaran Uygur piştî ku di mayîna li Tirkiyeyê de zehmetî kişandin û ji tirsa ku werin dersînorkirin, bi rêya sînorê Tirkiyeyê ketine axa Sûriyeyê. Di raporê de hat destnîşankirin ku "komên çekdar ên Uygur niha hewl didin bêtir endamên civakê ji derveyî welêt bînin" bi armanca "avakirina jiyaneke nû, parastina çanda xwe û pratîkkirina Îslamê bi awayekî azad”.

Di raporê de hat ravekirin ku Uyguran bi avakirina projeyên bazirganî, benzînxaneyan û dibistanên ku bi zimanê uygurî dersê didin, çalakiyên xwe yên aborî li deverên di bin kontrola xwe de berfireh kirine. Her wiha ew li derdora Idlib û Cisir El Şixûr di nav civakên girtî de bi cih bûne.

‘ÇETEYÊN BIYANÎ Û FIKARÊN HERÊMÎ’

Li gorî raporê, li Sûriyeyê bi qasî 4 hezar çekdarên Uygur hene û zêdetirî hezar kes ji wan jî di şer de hatine kuştin. Her wiha hat destnîşankirin ku Çîn hebûna wan bi fikar dibîne û zextê li Şamê dike ku wan derxe yan jî çalakiyên wan kêm bike.

Berevajî vê, raporê nerazîbûnên zêde di nava civaka Sûriyeyê de li hember hebûna çeteyên biyanî aşkera kir, bi taybet ji ber fikarên zêde yên têkildarî îdeolojiyên tundrew ên ku ji hêla hin ji wan ve têne girtin û bandora wan li ser cihêrengiya olî û civakî ya welêt.

'PÊDIVIYA XUREKÊ YA CÎHANÊ DI XETEREYÊ DE YE'

Rojnameya El Xelîc têkildarî bandora girtina Tengava Hurmuzê diyar kir ku Rêxistina Xurek û Çandiniyê ya Neteweyên Yekbûyî (FAO) hişyarî daye ku eger Tengava Hurmuzê girtî bimîne îhtimal heye krîzeke xurekê ya cîhanî çêbibe.

Rojnameyê ev hişyarî wekî 'zengilê xeteriyê' bi nav kir ku 'ji bazarên petrol û enerjiyê wêdetir diçe û dibe gefek rasterast li ser ewlehiya xurekê ya cîhanî."

Rojnameyê destnîşan kir ku di demekê de ku li cîhan  aborî paş ketiye û hêza kirînê kêm bûye, berdewamiya astengkirina barkirina petrol, gaz û gubreyan bi rêya tengavê dê rêjeyên enflasyonê zêde bike û bihayên xwarinên bingehîn bilind bike.

Li gorî rojnameyê, ji ber kêmbûna rezervên petrolê yên cîhanî û bilindbûna bihayên wan, vekirina Tengava Hurmuzê bûye girîngiyek cîhanî. Rojnameyê destnîşan kir ku her astengiyeke dirêj a li ser tengavê dê damara enerjiya cîhanî felc bike.

Rojnameya El Ereb li ser siberoja Îranê piştî şerê dawî nivîs û û diyar kir ku êrişên Amerîka-Îsraîlê zirareke mezin dane binesaziya leşkerî û nukleerî ya Îranê, lê rejîm nehilweşandine.

Li gorî rojnameyê, Tehran tevî windahiyên mezin ku di aliyê serokatiya Pasdarên Şoreşê û binesaziya aborî de dane jî, lê hîn jî beşek ji hêza xwe ya nukleerî û mûşekî diparêze. Hate gotin, şer hevsengiya hêzê li Rojhilata Navîn ji nû ve şekil daye û ev yek welatên Kendavê neçar kiriye ku pergala xwe yên ewlehiya herêmî ji nû ve binirxînin û hevkariyên xwe yên navneteweyî cûr bi cûr bike.

Her wiha hate diyarkirin ku Washington tevî hewldanên kêmkirina beşdariya xwe ya leşkerî xwe di herêmê de tevlihev dibîne.

Rojnameyê der barê Îsraîlê de destnîşan kir ku her çend Îsraîl destkeftiyên leşkerî bi dest xistibe jî, ew bi îzîlasyona siyasî ya zêde û kêmbûna îhtîmalên berfirehkirina pêvajoya normalîzekirina Ereban re rû bi rû ye.