Di sala 2025’an de çi qewimî: Qewimînên li cîhanê

Sala 2025’an bi pêşveçûneke siyasî û ewlehî ya zêde, bi rêzebiryarên çarenûsî yên wekî guhertinên di serokatiya welatên mezin de, îmzekirina peymanên stratejîk û destpêkirina pevçûnên leşkerî derbas bû û vê yekê guhertin di sîstema navneteweyî de pêk anîn.

Ji van veguherînan ên herî berbiçav wiha ne:

6’ê Çileyê: Justin Trudeau îstifaya xwe ji serokwezîrtiya Kanadayê ragihand, Donald Trump jî bang li Kanadayê kir ku tev li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) bibe.

17’ê Çileyê: Pûtîn û Pizîşkiyan li Moskovê peymaneke hevkariya stratejîk a berfireh di navbera Rûsya û Îranê de îmze kir, Pûtîn ew wek "pêşkeftineke rastîn" bi nav kir.

20’ê Çileyê: Donald Trump cara 2’yemîn wek serokê DYA’yê dest bi kar kir û bû 47’emîn serokê welêt.

22’yê Çileyê: Cezayîrê di hevdîtineke fermî ya bi DYA’yê re muzakereyek hevkariyê îmze kir.

3’yê Sibatê: Parlamentoya Ewropayê li ser pakêteke zêde ya mueyîdeyên li dijî Rûsyayê ku sektorên enerjî û veguhastina deryayî jî di nav de ne, deng da.

5’ê Sibatê: Trump ji nû ve destpêkirina siyaseta "fişara herî zêde" li ser Îranê ragihand, di heman demê de teqez kir ku ew dixwaze pêşî li bidestxistina çekên nukleer li Îranê bigire.

14’ê Sibatê: Taywanê li gel aloziyên bi Çînê re, tetbîqatên leşkerî yên berfireh pêk anîn ku mîna paşvekişandina daketineke ji deryayê nîşan didin.

28’ê Sibatê: Venezuelayê piştî hilweşîna diravî û destpêkirina xwepêşandanên gel rewşa awarte ya aborî ragihand.

11’ê Adarê: Serokê Koreya Başûr Yoon Suk-yeol piştî biryara Dadgeha Destûrî ya ji bo dûrxistina wî ji wezîfeyê, dest ji kar berda.

19’ê Adarê: Polîsên Tirkiyeyê şaredarê Stenbolê Ekrem Îmamoglu bi tohmeta gendeliyê girt.

23’yê Adarê: Hindistanê piştî êrişeke kujer li Keşmîrê peymana parvekirina avê bi Pakistanê re rawestand û dîplomatên xwe vekişandin.

27’ê Adarê: Koreya Başûr piştrast kir ku Koreya Bakur 3 hezar leşkerên din şandine Rûsyayê da ku piştgiriyê bidin şerê Ukraynayê.

10’ê Nîsanê: Li Sûdanê pevçûnên çekdarî di navbera artêşê û Hêzên Piştevaniya Lezgîn de zêde bûn, ev yek bû sedema pêleke nû ya koçberiyê.

21’ê Nîsanê: Li Burkina Fasoyê derbeyeke leşkerî pêk hat û çend fermandarên payebilind ên artêşê ji kar hatin dûrxistin.

4’ê Gulanê: Fîlîpînan destûrê da DYA’yê ku bingehên leşkerî yên zêdetir bi kar bîne, ev yek jî bû sedema nerazîbûnên Çînê.

7’ê Gulanê: Li Keşmîrê di navbera Hindistan û Pakistanê de pevçûn derket, di encamê de 10 kes hatin kuştin, ev yek ji tundtirîn rageşiya 20 salên dawîn e.

16’ê Gulanê: Parlamentoya Fransayê qanûnek ji bo tundkirina polîtîkayên koçberiyê derxist ku ev yek li gelek bajaran bû sedema xwepêşandanên berfireh.

1’ê Hezîranê: Ukraynayê ragihand ku yekem êrişa xwe ya bi dronan li ser 4 baregehên hewayî yên Rûsyayê yên li kûrahiya Rûsyayê pêk aniye.

2’yê Hezîranê: Çînê li dora Taywanê tetbîqatên deryayî û hewayî yên berfireh pêk anîn, DYA’yê hişyariyê da ku rewşa heyî bi zorê naguhere.

24’ê Hezîranê: Dadgeha Ceza ya Navneteweyî fermanên girtinê yên nû ji bo serkirdeyên leşkerî ji ber tawanên şer ên li Ukraynayê derxistin.

26’ê Hezîranê: Yekîtiya Ewropayê bi fermî Qanûna mejiyê çêkirî wekî çarçoveya yasayî ya berfireh a yekem a cîhanê qebûl kir.

9’ê Tîrmehê: Lûtkeya NATO’yê li Washingtonê piştgiriya xwe ji bo Ukraynayê ji nû ve piştrast kir û hebûna xwe ya leşkerî li rojhilatê Ewropayê xurt kir.

11’ê Tîrmehê: Li Haîtîyê di navbera komên hevrik de şerekî çekdarî yê berfireh dest pê kir, ewlehî hema bêje bi temamî hilweşiya.

18’ê Tîrmehê: Pêleke germahiyê ya mezin li başûrê Ewropayê xist.

5’ê Tebaxê: Çîn sînordarkirinên nû li ser hinardekirina materyalên kêm ên ku di pîşesaziyên teknolojiyê de têne bikaranîn ferz kirin.

8’ê Tebaxê: DYA’yê li Qesra Spî piştgirîya îmzekirina peymana aştiyê di navbera Ermenistan û Azerbaycanê de kir.

15’ê Tebaxê: Civîneke lûtkeyê di navbera Trump û Pûtîn de li Alaskayê ji bo nîqaşkirina pêşeroja şerê li Ukraynayê pêk hat.

22’yê Îlonê: Hilbijartinên parlamentoyê li Almanyayê pêşketinek berbiçav ji bo rastgirên populîst nîşan da.

29’ê Îlonê: Japonya ji Şerê Cîhanê yê Duyemîn û vir ve, mezintirîn zêdebûna budçeya xwe ya parastinê ragihand.

15’ê Cotmehê: Bahozeke mezin li peravên Amerîkaya Latîn xist û ziyanên mirovî û madî yên mezin çêbûn.

30’ê Cotmehê: Neteweyên Yekbûyî hişyariya lezbûneke bêhempa di leza karesatên avhewayê yên li çar aliyên cîhanê de da.

6’ê Mijdarê: Li Arjantînê xwepêşandanên girseyî li dijî tedbîrên aborî yên tund hatin lidarxistin û rayedaran rewşa awarte ya bisînor ragihand.

12’ê Mijdarê: COP (Civîna Bilind a Avhewayê ya Cîhanî) di nava nakokiyên tund de li ser fînansekirina welatên ku zirar dîtiye, dest pê kir.

21’ê Mijdarê: Tevî peymana aştiyê ya ku berê hatibû îmzekirin, di navbera Azerbaycan û Ermenistanê de pevçûnên li ser sînor çêbûn.

26’ê Mijdarê: Efserên artêşê ji kar dûrxistina serokê Gîne-Bissauyê Umaro Sissoco Embaló û rawestandina pêvajoya hilbijartinê ragihand.

7’ê Kanûnê: Hewldana darbeyekê li Benînê têk çû.

16’ê Kanûnê: Li Benînê nêzîkî 30 kes ku piraniya wan leşker bûn, di çarçoveya têkiliya wan a bi hewldana darbeya têkçûyî de hatin girtin.

17’ê Kanûnê: DYA’yê qedexe kir ku welatiyên 5 welatan ku Sûriye jî di nava wan de ye, biçin welatê wan.

(ac)

ANHA