Aktaş: Berxwedana 14'ê Tîrmehê çarenûsa gelê Kurd diyar kir

Di ser berxwedana dîrokî ya kadroyên pêşeng ên PKK'ê Mehmet Hayrî Durmuş, Kemal Pîr, Akîf Yilmaz û Alî Çelîk re 39 sal derbas bûn ku li dijî kirinên dermirovî yên bi mebesta ku têkoşîna azadiyê ya Kurd li zindana Amedê were tesfiyekirin, rojiya mirinê dabû destpêkirin.

Siyasetmedarê Kurd Kemal Aktaş ku yek ji wan kesan e ku di Rojiya Mirinê ya Mezin a 14 'ê Tîrmehê ya dîrokî ya li zindana Amedê de cih girt, şahidiya xwe ya ji bo pêvajoyê û berxwedana rojiya Mirinê ya Mezin a heta roja îro ji ANHA'yê re vegot.

Wek kesekî ku di berxwedana Rojiya Mirinê ya Mezin a 14 'ê Tîrmehê de cih girt, hûn dikarin bi kurtasî behsa şert û mercên wê serdemê û sedemên wê berxwedanê bikin?

Di salvegera 30’emîn a Rojiya Mirinê ya Mezin a 14'ê Tîrmehê de ez li ber kesên ku şehîd bûne, bejna xwe ditewînim. Em bi vê fersendê soza xwe ya têkoşînê ji wan re dubare dikin. Li Tirkiyê beriya 32 salan derbeyeke faşîst a leşkerî pêk hat. Êriş li hemû destketiyên gel ên şoreşger, demokratîk û Kurd hate kirin. Bi deh hezaran şoreşger, welatparêzên demokrat û yên ku sîstem qebûl nekir, hatin girtin. Îşkenceyên giran li wan kirin. Di encama îşkenceyên giran de gelek kesan jiyana xwe ji dest da. Hin kes hatine seqetkirin. Di rojên derbeya faşîst de gelek provokasyon û qetlîam pêk anîn. Herî dawî li Mereşê di navbera civaka sûnnî û elewî de alozî derdixistin. Li Mereşê nêzî 150 kes hatin qetilkirin.

Di wê serdemê de derbeya faşîst a leşkerî ya 1980’yan pêk hat. Armanca vê derbeyê ew bû ku tevgera PKK'ê û tevgera şoreşger a li Tirkiyê ji hev bixe. Bi vê derbeyê re bi hezaran mirov xistin zindanan. Di dema derbeya 12'ê Îlonê de kadroyên pêşeng ên PKK'ê Hayrî Durmuş, Mazlûm Dogan, Kemal Pîr, Mustafa Karasu, bi dehan kadroyên PKK'ê xistin zindanan.

Li dijî dijminê ku dixwest tevgera me li zindana Amedê tesfiye bike, şerê man û nemanê hate kirin. Dijmin ji bo ku teslîm bigire, êriş dikir. Di vê rewşê de yan dê teslîm û tesfiye bibûna, yan jî li ber xwe bidana. Divê pêşeroja gel bi berdêlên mezin bihata parastin. PKK'ê ev temsîl kir. Li navendên taybet êrişên li dijî mirovahiyê hatin plankirin û li zindana Amedê bi rê ve birin. Di zindanan de girtî neçar man ku teslîm bibin. Bi vê armancê rejîma derbekar a faşîst her tişt li dijî me bi kar anî.

Di pêvajoyeke bi vî rengî de biryara berxwedana li zindana Amedê hat dayîn. Pêşeroja gelê Kurd bi Rojiya Mirinê ya Mezin hat diyarkirin. Di pêvajoyek wiha de tevgera Apoyî bi nîşandana helwesta xwe re bû çirayek hêviyê ji gelan re. Me tu carî li hember êrişan rêya xwe winda nekir û wek kadroyên tevgera PKK'ê em qet nefikirîn ku bikin. Biryara me di şexsê hevrêyên me yên pêşeng Hayrî Durmuş, Kemal Pîr, Mazlûm Dogan de zelal bû. Me teslîmiyet red kir.Me berxwedana li dijî êrişên dijmin esas digirt. Ji ber vê yekê divê em her tim xwedî li van nirxên şoreşgerî derkevin.

Rojiya Mirinê ya Mezin bandoreke çawa li Kurdistanê kir?

Rojiya Mirinê ya Mezin pêşeroja gelê Kurd ji nû ve ava kiriye. Ji bo kesên ku îxanet û teslîmiyet pêk anîn, bersiva herî xurt bû. Ev berxwedan ne tenê di navbera çar dîwaran de bû. Li tevahiya civakê belav bûye. Di sala 1984’an de Mahsûm Korkmaz bû guleyek û di mêjiyê dijmin de teqiya.

Ruhê 14'ê Tîrmehê ruhekî nemir e. Berxwedaneke dîrokî ye. Ne ruhekî serdemê yê berxwedanê bû. Ev berxwedan çima ew çend girîng e? Çarenûsa gel, bi ruhê berxwedanê yê li zindana Amedê derketiye holê. Wek rêber Apo jî gotiye, PKK kevneşopa wan kesan e ku ji bo pêşerojê dîrokê diafirînin. Di salên 1980 -1984’an de dîroka PKK'ê bi berxwedana zindanan diyar bû. Çi qas êriş zêde bibin jî derket holê ku hemû zext û êriş bi berxwedanê dikarin bên tunekirin.

Îro bi deh hezaran girtî li dijî êrişên dewleta Tirk a faşîst li girtîgehên Tirkiyê li ber xwe didin. Berxwedana 22 salan a rêber Apo ya li girtîgeha Îmraliyê di rastiyê de ruhê paşerojê di xwe de diafirîne. Di pêşengiya PKK'ê de kevneşopa Hayrî, Kemal û Mazlûman îro bi berxwedaneke bêhempa ya li Îmraliyê tê meşandin. Ev berxwedan ji bo hemû girtî û hevalên tevgerê moral û hêviyeke mezin e. Berxwedana 1982’yan, mîraseke pir mezin e. Girtî îro bi hişmendiya vê mîrateyê li ber xwe didin. Tevî ku nexweşiya koronavîrusê li cîhanê belav dibe jî, girtî tu carî ji berxwedanê venagerin. Girtî îro bi ruhê 14'ê Tîrmehê li zindanan berxwedana xwe didomînin.

Ji wê demê heta niha girîngiya berxwedana 14'ê Tîrmehê çi ye?

Bi derbeya leşkerî ya faşîst a 12'ê Îlonê re xwestin tevgera PKK'ê tesfiye bikin. Dema ku Serhildana Agiriyê têk birin, beton rijandin ser gorên serhildêran gotin ‘Kurdistana xeyalî li vê derê definkirî ye’. Hewl dan heman tiştî li zindana Amedê jî bikin. Hewl didan li zindana Amedê dest li her kesî bitewînin, xiyanetê li wan ferz bikin. Xwestin PKK'ê di zindanan de tesfiye bikin.

Rêbertî jî bi rêbazên navneteweyî xistin zindana Îmraliyê. Armanca wê çi bû? Ew ê rêber Apo teslîm bigirtana û gelê Kurd jî qir bikirana.

Îtîrafkar Şahin Donmez di sala 1982’yan de di dadgehê de gotibû; hûn çi qas kadroyên PKK'ê, sempatîzan û alîgirên wê bigirin jî, heta ku Abdullah Ocalan dîl negirin, bandora wî neşikînin, Abdullah Ocalan bi tena serê xwe be jî, dê keviran li dijî we bi rêxistin bibe û li dijî we bide şerkirin. Îtîrafkar Şahin Donmez rastiya rêber Apo diyar dikir.

Dewleta Tirk a faşîst mîna ku di dema 12'ê Îlonê de kir, bi tecrîd û îzolasyonê dixwaze zindana Îmraliyê dorpêç bike. Hewl dide dengê Rêbertî bigihîne cîhanê, bi kadroyên partiyê bisekinîne. Ev di esasê xwe de siyaseta tesfiyeyê ye. Hêzên hegemonîk ên li pişt derbeya 12'ê Îlonê xwestin di şexsê rêber Apo de vê tevgerê têk bibin. Rêber Apo ne şexsek e. Rêber Apo hêviya hemû gelan e, bi taybetî jî gelê Kurd e. Nirxê mirovahiyê ye. Îradeya gel temsîl dike. Tu kes nikare van êrişên li ser rêber Apo qebûl bike. Heta ku rêber Apo ji aliyê fîzîkî ve azad nebe, em nikarin li tu dera cîhanê qala aştiyê bikin.

Di navbera şoreşa Rojava û berxwedana 14'ê Tîrmehê de têkiliyeke çawa heye?

Çawa ku berxwedana zindana Amedê veguherî berxwedana hemû gelan, ruhê vê berxwedanê jî di berxwedana Kobanê de, di şoreşa Rojava de xwe nîşan da. Her çi qas ev berxwedana zindanê li Kurdistana Bakurê Kurdistanê pêk hat jî ev îrade û kevneşop li çar parçeyan belav bû.

Ruhê berxwedana zindana Amedê ya 14'ê Tîrmehê xwe di şoreşa Rojava de nîşan da ku bi deh hezaran şervan bi berxwedanê şehîd bûn û birîndar bûn. Ruhê Arîn Mîrkan bi ruhê berxwedanê yê 14'ê Tîrmehê li dijî êrişên çeteyên DAIŞ'ê yên li dijî destkeftiyên gelê Kurd bi desteka dewleta Tirk derket holê. Bi vî ruhê berxwedanê gel bi zarokên xwe re heta dawiyê li ber xwe da, bêyî ku axa xwe terk bike. Gel bi îlhama berxwedana Kemal, Hayrî û Mazlûman, şoreşa Rojava parast.

Ciwanên Bakurê Kurdistanê mîna pêşengên xwe yên li zindana Amedê bend derbas kirin û ji bo parastina Kurdistanê çûn Kobanê û Rojava û şehîd jî ketin. Mîna ku hevalê Alî Çelîk got, ez tu carî hînî teslîmiyetê nebûm. Ji PKK'ê hînî şer bûm. Ji ber vê yekê ez ji niha û pê ve di rojiya mirinê de me. Îro gelê me yê qehreman li dijî êrişên dewleta Tirk a faşîst bi kevneşopa berxwedanê ya ji zindana Amedê, şoreşa Rojava diparêze.  

Tu dikarî bîranîneke taybet a wan rojên berxwedanê ji me re vebêjî?

Di dema êrişên tecrîd û îzolasyonê yên li dijî me di zindanê de dijmin difikirî ku dê berxwedana me bişikîne. Hevalê Alî Çelîk li hemberî bêdengiyê gelekî bi hêrs bû, nedisekinî. Her tim hewl dida tiştekî bike. Digot mirov çawa dikare vê bêdengiyê qebûl bike?

Dema berxwedana 14'ê Tîrmehê hat ragihandin, hevalê Hayrî Durmuş li dadgeha koma Rihayê axaftineke gelekî dirêj kir. Qala zextên li zindana Amedê kir. Dema ku piştre diyar kir ku wê dest bi greva birçîbûnê bike, serokê dadgehê xwest hevalê Hayrî îqna bike ku nekeve greva birçîbûnê. Heval bi biryardarî û eşkere got tiştên li zindana Amedê qewimîn, divê bên rawestandin û ev mîsyoneke mirovî ye. Got "Ez ne bawer im ku hûn van şertan baş bikin. Wê demê ez dixwazim tiştekî taybet bibêjim. Ez bi biryar im ku vê çalakiyê pêk bînin. Di vî warî de yên ku ji bo azadiya Kurdistanê tê dikoşin divê dîrokê baş bixwînin da ku bizanin ku Kurdistan bêyî têkoşîna çekdarî tu carî azad nabe. Kî dixwaze di vê mijarê de gavan biavêje divê têkoşîna çekdarî binirxîne û tenê bi vê têkoşîna çekdarî dê Kurdistan azad bibe."

Piştî ku Kemal Pîr ragihand ku ew tev li rojiya mirinê ya dibe, ewilî got ‘Ox, ez çi qasî azad im, berxwedan çi qasî xweşik e’. Bi vî awayî van hevrêyan kevneşopeke dîrokî ji me re hişt.  

Li Amedê Erdogan got ku ew ê zindana Amedê veguherînin navendeke çandê. Ev daxuyanî beriya salvegera 14'ê Tîrmehê da. Wateya vê yekê çi ye?

Bê guman hemû êrişên dewleta Tirk a faşîst bi dîrokê re têkiliya xwe heye. Çawa ku Rojiya Mirinê ya Mezin a li dijî derbeya faşîst a leşkerî ya 12'ê Îlonê bi berxwedanê bi ser ket û vê berxwedanê hêvî da hemû gelan bi taybetî gelê Kurd, niha jî Erdogan di rojên destpêkê yên vê berxwedana dîrokî de çû Amedê û mizgîniya bi navê Amed ku li dijî tevgera PKK'ê li dijî gelê Kurd êrişên dijmirovahî hatin kirin, û berxwedana 14'ê Tîrmehê ya li dijî vê pêla êrişan ragihand ku ji bo ji bîranînên gel bê jêbirin dê veguherînin navenda çandê. Dixwazin dîroka berxwedanê û tiştên li zindana Amedê li gelê Kurd kirine, bidin jibîrkirin. Ew bi xwe sûc e.

Divê bibe muzexane, ne navenda çandê. Li wê derê îşkenceyên çawa hatin kirin, çi hate kirin, li wan zindanan mirovahî çawa hate piştguhkirin; divê were zanîn. Berxwedana Rojiya Mirinê ya Mezin a 14'ê Tîrmehê li hemberî van hemû êrişan çawa pêk hat? Vê berxwedanê gelê Kurd çawa temsîl kir? Kemal Pîr, Mazlûm Dogan, Akîf Înan, Alî Çîçek û Berxwedana Çaran û 34 tabût ji zindana Amedê derketin. Divê navên van kesan di wê zindanê de zindî bên girtin û bên temsîlkirin. Lê çi dikin bila bikin berxwedana zindana Amedê tu carî ji bîra gelê Kurd nayê jêbirin.

ANHA