‘Hebûna xiristiyanan li Sûriyeyê hêdî hêdî tune dibe’

Weqfa Pontifical Aid to the Church in Need (ACN) li paytexta Îtalyayê Romayê civînek ji bo nîqaşkirina rapora azadiya olî ya cîhanê ya 2025’an li dar xist. Di civînê de serepspîkosê dêra katolîk a Suryanên Hums, Hama û Nebkê Jak Mûrad jî axivî.

Jak Mûrad hişyarî da ku hebûna xiristiyanan li Sûriyeyê hêdî hêdî tune dibe û nebûna wan wek “windahiyeke mezin ji bo welêt” pênase kir.

Mûrad di axaftina xwe de diyar kir ku li Sûriyeyê dêr di rewşeke nayê qebûlkirin û nayê domandin de ne û îşaret pê kir ku bi hezaran xiristiyan ku li pey şert û mercên jiyanê yên çêtir digerin, koçber dibin.

Li gorî rapora ACN’ê hejmara xiristiyanan li Sûriyeyê di sala 2011’an de nêzî 2.1 milyon bû û di sala 2024’an de daketiye 540 hezar kesî. Mûrad sedema daketina vê hejmarê spart têkçûna hewldanên herêmî û xwecih ên rêgirtina li ber koçberiyê û got: "Sedem ne dêr e, lê belê rewşa karesatî ya siyasî û aborî ye."

Mûrad anî ziman ku ji bo rêgirtina li ber koçberiyê, pêdivî bi modeleke siyasî ya ewle ya rêvebirinê û pergaleke ewlehiyê heye ku baweriya xelkê ji nû ve bide avakirin. Di heman demê de hişyarî da ku welat ber bi kopiyeke din a Efganistanê ve diçe û got: "Hîn em negihaştine asta tundiya li wir, lê em jê dûr nîn in.”

Mûrad got ji bo sûriyeyiyan ne azadiya olî û ne jî ya siyasî heye û got tundî, rakirina tolê û bûyerên trajedîk rû didin ku hewldanên sekinandina herikîna xwînê asteng dikin.

Jak Mûrad bang li aliyên têkildar kir ku ji bo bidawîkirina tundiyê û pêkanîna edaletê gavên pratîk biavêjin û got nebûna edaletê encamên qutbûna 60 salan a dewlet û gel e. Her wiha anî ziman ku "baweriya xelkê bi hikumeta xwecih û civata navneteweyî nîn e."

Mûrad bang li hêzên navneteweyî kir ku li hemberî bûyerên li Sûriyeyê rû didin helwesteke diyar û xurt bigire. Bang li rêxistinên xwecih û navneteweyî kir li hemberî çanda tirsê bi desteyên perwerde û çandê re tevkariyê bikin û got ev yek bi rêya bernameyên perwerdeyê yên ku asta hişmendiya qanûnî û xweseriya dozgeriyê dibe.

Serepspîkosê dêra katolîk a Suryanên Hums, Hama û Nebkê destnîşan kir ku Dêra Helebê "forumên ji bo amadekirina welatiyan bi rêxistin dike da ku dema ku şert û merc destûrê bidin rolên siyasî bilîzin û beşdarî hewldanên veguherîna ji sîstemeke otorîter a yek-partî bo sîstemeke demokratîk bibin."

Mûrad diyar kir ku “dêr pabendî mafê xwe ye ku vê rolê di welatekî bi dîrok û şaristaniyê dewlemend de bilîze, lê îro li axa xwe xwe wek biyanî hîs dikin."

Jak Mûrad di sala 2015’an de dema karê xwe li bajarokê Qeryateyn ê Humsê dikir, ji aliyê çeteyên DAIŞ’ê ve hatibû revandin, piştî çend mehan bi alîkariya misilmanên herêmê hatibû rizgarkirin.

(bb)