​​​​​​​Panorama hefteyê: Beriya hilbijartinan Erdogan zextên li ser çapemeniyê zêde dike

Rojnameyên erebî yên hefteya borî bal kişandin ser kuştina şêfê DAIŞʹê, zextên Erdogan ên li ser ragihandinê û rewşa Tûnisê.

‘PIŞTÎ KUŞTINA ŞÊFÊ WAN DAIŞ LI BENDA ÇI YE?'

Rojnameya Şerq El Ewsat cih da kuştina serçeteyê DAIŞʹê û wiha nivîsî: "Piştî ragihandina kuştina şêfê wan Ebû Hesen El Haşimî û El Qureşî, rêxistina DAIŞ li benda çi ye? Piştî ku rêxistinê kuştina ʹEbû El Hesenʹ ragihand û yekî din xist şûna wî, ev yek gelek pirsan çêdike. Lêkolîneran got rêxistinê navê serokê nû ragihand da ku nakokî yan veqetînên ku dibe ku li ser serokatiya nû çêbin, dûr bixe.

Di mehên dawîn de gelek nûçe der barê ʹEbû Hesen El Qureşîʹ de belav bûn. Di Îlona borî de serokê Tirkiyê Recep Tayyîp Erdogan got hêzên Tirkiyê fermandarkî DAIŞʹê girt ku tê texmînkirin lîderê rêxistinê ye. Di dawiya Gulana borî de nûçe belav bûbûn, digotin Ebû Hesen El Qureşî li Stenbolê di operasyoneke ewlehiyê de hatiye destgîrkirin.

Ya balkêş ew e ku Ebû Hesen El Qureşî ji dema ku wezîfeya rêvebebirina rêxistinê wergirtiye anku piştî kuştina Ebû Îbrahîm El Qureşî yê ku di Sibata borî ve di êrişeke hewayî ya li bakurê Idlibê de hat kuştin, di tu qeydên deng an jî dîmenan de derneketiye. Ev yek nîşan dide ku îhtîmal heye serokê rêxistinê tune be.

Berdevkê DAIŞʹê Ebû Omer El Muhacir duh (çarşem) di qeydeke deng de ragihand ku Ebû El Hesen El Qureşî hat kuştin û Ebû El Hisên El Huseynî El Qureşî cihê wî girt. El Muhacir di qeydeke deng de ku hesabeke Telegramê ya DAIŞʹê parve kiribû, ragihand ku şêfê wan di şer de hat kuştin. Lê tu agahî li ser dem û cihê kuştina wî nedan. Li gorî çavdêran, berdevkê DAIŞ’ê guh neda agahiyên der barê şêfê nû de.

Pê ve girêdayî, koordînatorê têkiliyên stratejîk di Konseya Ewlehiya Neteweyî ya Amerîkayê de Hohn Kirby ragihand ku Koşka Spî kuştina şefekî din ê DAIŞʹê pîroz kir.

Piştî Ebû Îbrahîm El Qureşî yê ku li bakurê Idlibê di êrişeke hewayî de hat kuştin, Ebû El Hesen El Haşimî El Qureşî wezîfeya rêvebirina DAIŞʹê wergirt. Ebû Îbrahîm jî piştî şefê berê Ebû Bekir El Bexdadî cihê wî girt ku Cotmeha 2019ʹan li Idlibê di êrişeke Amerîkayê de hat kuştin.

Hinek destnîşan dikin ku Ebû El Hesen El Haşimî El Qureşî anku Ebû Zeyd El Iraqî an jî Cuma Ewed El Bedrî berê berpirsê “Dîwana Perwerdeyê” ya rêxistinê bû. Der barê wî de jî hat gotin ku ew serokê meclisa "Şûra" ya rêxistinê bû û wek hevalekî taybet ê Bexdadî û şêwirmendê wî di mijarên şerîetê de dihat zanîn.

Rêxistina DAIŞʹê sala 2017ʹan li Iraq û piştî wê bi 2 salan li Sûriyê hat têkbirin, lê ʹşaneyên wê yên veşartîʹ hîna li her du welatan êrişan pêk tînin.

Lêkolînerê ji Misirê Amr Ebdulmûnim got ragihandina şefeke nû yê DAIŞ’ê piştî kuştina şefê berê tu valahiyekê di hundirê rêxistinê de çênake. Amr Ebdulmûnim ji Şerq El Ewsat re diyar kir ku ragihandina navê şêfê nû ji bo rêgirtina li ber parçebûn û nakokiyan e û ev şîrove kir: Rêxistin di ragihandina kuştina şêfê xwe de dereng ma ku beriya vê bûyerê bi çend mehan agahî belav bûn. Lê demeke dirêj nehat ragihandin da ku parçebûn çênebe, nemaze piştî ku hejmareke fermandarên wê yên navendî yên rêza yekê hatin kuştin. Ebdulmûnim anî ziman ku dibe serdema vê deregbûnê ew be ku pirsgirêk di sazûmaniya rêxistinê de hebe. Ebdulmûnim îşaret bi vê yekê kir ku Ebû El Hisên El Huseynî ji koma meclisa şêwirî ya Ebû Hesen El Qureşî ye."

ʹDI HILBIJARTINAN DE ÇAPEMENÎ DIJMINÊ ERDOGAN E’

Têkildarî zextên hikumeta Tirk ên li ser çalakvanan, rojnameya El Ereb wiha nivîsî "Beriya hilbijartin li Tirkiyê dest pê bikin bi çend mehan, hikumeta Tirk alava xwe ya çewsîner a ku li dijî çapemenî û muxalefetê amade kiriye, xurt kiriye. Ev yek ji bo rojnamevan û çalakvanan bûye cihê fikaran. Ev yek nîşan dide ku serokê Tirkiyê Recep Tayyîp Erdogan êdî çapemeniyê wekî dijminê xwe yê rasterast di hilbijartinan de dibîne.

Serokê edîtoriya malpera nûçeyan Dokuz8Haber li Stenbolê Gokhan Biçici got ʹʹqanûna nûçeyên derew çekek din a hikumetê ya li dijî me ye.ʹʹ

Gokhan Biçici ji nivîsgeha xwe ya li aliyê Asyayî yê bajar e ji AFPʹê re got ʹDepoyên wan tijî tinvik in, bi dehan alav û çek hene da ku saziyên çapemeniyê bê deng bikin."

Her wiha îşaret bi ʹHeqareta li serokʹ kir û got, ev tawan di salên dawî de hişt ku bi deh hezaran dengên rexnegir werin darizandin, di nava de xwendekar, werzîşvan heta şahciwanên berê yên Tirkiyê hebûn.

Di Cotmeha borî de, parlamentoya Tirkiyê qanûneke nû pejirand ku kesên "nûçeyên derew" belav dikin sê sal girtîgeh ceza dike.

AKP û hevalbendên wê MHPʹê ku piraniya parlamento di destê wan de ne, li ser guhertinan deng dan, ku parêzvanên mafên sivîl "xetere" dîtin.

Pisporê hiqûqa dijîtal Yaman Akdenîz got ku ev qanûn ʹazadiyeke berfireh a çalakiyêʹ dide desthilatan û îhtimaleke pir zêde heye ku di dema beriya hilbijartinê de were pêkanîn.

Erdogan bi coş ev qanûn parast, medyaya dîjîtal şermezar kir û bi van gotinan wesif kir ʹPîvanan nas nake û bê exlaq e, agirê nefretê gûr dike.ʹ

Di demekê de ku ev qanûn ketiye meryetê de û giraniya serok ji ber aloziya aborî û derbaskirina enfelsasyonê ji sedî 80, paş ketiye, ev qanûn destûr dide desthilatê ku internet qut bike, mîna ku piştî êrişa 13ʹê Mijdarê ya Stenbolê (6 kuştî û 81 birîndar) kir.

Herî zêde rojnamevan, saziyên çapemeniyê yên kurdî bi taybet tên hedefkirin. Di vê çarçoveyê de rêvebera Rêxistina P24 ya parastina mafê derbirînê, Fatima Dermilî îşaret bi vê yekê kr ku ji havînê ve, gelek rojnamevanan hat girtin.

Dermilî got ʹEm ditirsin ku ev qanûna nû rewşê aloztir bike.ʹ  Dawiya Cotmeha borî 9 rojnamevan li Stenbolê û bajarên din, di nava Diyarbekir ê dikeve başûrê rojhilat ku piraniya niştecihên wê Kurd in hatin girtin.

Rêxistina Nûçegihanên Bêsînor, Tirkiyê di aliyê binpêkirinên azadiya rojnameberiyê de ji nava 180 dewletan, dixe rêza 149ʹan.

Rojnameger Fatos Erdogan a ku di Dokuz8 Haber de dixebite diyar kir ku lêkolînên nivîsandinê her ku diçe dijwartir dibin.

Her wiha got: "Bi rastî em bibûn qurbaniyên tundiyê, lê hîs dikim ku wê zextên zêdetir hebin. Ji bo ewlehiya xwe em bi fikar in.ʹʹ

DOZA ŞANDINA TUNDREWAN LI DIJÎ EL XENÛŞÎ HAT VEKIRIN

Têkildarî rojeva Tunisê rojnameya El Beyan wiha nivisî: “Duh serokê Tevgera Nehdayê Raşd El Xenûşî têkildarî doza şandina tundrewan ji Tunis ber bi Sûriyê û Iraqê ve, careke din derketin pêşiya dadgehê lêpirsînê yê têkildarî dozên terorîst.

Li gorî parêzer  El Muxtar El Cemahî: El Xenûşî duh gihaşt yekîneya lêpirsînê ya li Tunisê.

Dadgeha Tunisê di 27`ê Hezîranê de di çarçoveya lêpirsînên têkildarî bûyerên kuştî yên siyasî ku 2013`an pêk hatine de destûr neda ku El Xenûşî derkeve derve.

Li gorî rêxistinên navneteweyî hejmara tunisiyên ji bo şer çûne Sûriyê û Iraqê bi hezaran e. Ji ber ku rêwîtiya wan kesan di desthilata xwe de hêsan kir, rexneyên tund ji tevgera Nehdayê re hatin kirin.”