​​​​​​​Panorama hefteyê: El Esed bidawîkirina dagirkirinê kir şertê pêkanîna hevdîtina bi Erdogan re

Nêzîkbûna di navbera dewleta Tirk a dagirker û hikumeta Şamê de, metirsiyên li ser vegera çalakiyên DAIŞ li Sûriyê û Iraqê û rewşa Sûdanê mijarên hefteya borî yên rojnameyên erebî bûn.

 ‘EL ESED BIDAWÎKIRINA DAGIRKIRINÊ KIR ŞERTÊ PÊKANÎNA HEVDÎTINA BI ERDOGAN RE’

Rojnameya El Ereb têkildarî nêzîkbûna di navbera dewleta Tirk û hikumeta Şamê de wiha nivisî: “Serokê Sûriyê Beşar El Esed ji bo pêkanîna hevdîtinê bi serokê Tirk Recep Tayyîp Erdogan re şert danîn û di nava wan de bidawîkirina dagirkirina axa Sûriyê heye. Çavdêran diyar kir ku ev gav xuya dike ku serokê sûrî di nêzîkbûnê de ne bi mereq e. Her wiha ev helwesta wî, dema got ew tercîh dike dan û standin bi Enqereyê re bi navbeynkariya Rûsyayê dewam bikin, xuya bû.

Li gorî daxuyaniya serokatiya Sûriyê, heta “nêzîkbûn encamdar” be divê bingeha hevdîtinên sûrî-tirkî bi navbeynkariya Rûsyayê bidawîkirina “dagirkirinê” be yanî hebûna leşkerî ya Tirkiyê.

Ji bo Şamê pirsgirêka li pêşiya pêkhatina hevdîtinê di navbera El Esed û Erdogan de derdikeve, nakokiya daxuyaniyên serokê Tirk û kiryarên wî ne. Bi rêya ajanên xwe axa Sûriyê kontrol dike. Pêkanîna operasyonan li Sûriyê didomîne. Di heman demê de xwe xuya dike ku dixwaze dan û standin pêk were.

Naskirina Enqereyê, yekitiya axa Sûriyê û daxuyaniyên Erdogan ku timayên welatê wî di Sûriyê de tune ne, hevkêşeyên li ser erdê naguherin. Ji ber ku heman tiştî der barê Iraqê de dibêje lê rojane serdestiya wê binpê dike. Hewl nade ku hêzên xwe ji baregehên li Iraqê ava kirine, vekişîne. Ev jî ji bo Sûriyê derbasdar e. Madem wê nekarî heta niha herêmeke ewle li ser sînorên Sûriyê ava bike, wê demê ew ji Sûriyê venakişe.”

‘METIRSIYÊN VEGERA DAIŞ`Ê LI SÛRIYÊ Û IRAQÊ’

Rojnameya El Itîhad li ser dosyaya çeteyên DAIŞ`ê wiha nivisî: “Pispor û analîzvanên siyasî destnîşan kir ku civata navneteweyî bi fikar e ku DAIŞ li Sûriyê û Iraqê careke din çalak bibe. Nexasim ku şaneyên wê bêîstiqrariya siyasî û ewlehiyê li her du welatan bi kar tînin û dem bi dem êrişên terorîst pêk tînin.

Rêxistina terorîst di çend rojên dawîn de tevgera xwe zêde kir. Li beramber wê Hêzên Sûriya Demokratîk (QSD) û Koalîsyona Navneteweyî gelek operasyon li dar xistin û ragihandin ku beriya çend rojan zêdetirî 100 endamên wan şaneyan di operasyonekê de ku 8 rojan dewam kiriye, girtine.

Akademîsyen û analîzvanê siyasî yê ji Iraqê Dr. Ebdulkerîm El Wezan got îhtîmal heye êrişên DAIŞ`ê li Sûriyê û Iraqê zêde bibin.

El Wezan got pêwîst e li hember vê rewşê, hevkariyeke navneteweyî ya rastîn û aboriyeke xurt hebe. Her wiha were fêmkirin ku belavbûna van şenayan bandor li îstiqrara herêmê dike.

Berdevkê Heyet Tensîq El Wataniye ya Sûriye Munzir El Xedam jî got rêxistina DAIŞ`ê ya terorîst li Sûriyê û Iraqê bi bin ket. Bermahiyên wê ne xeternak in, lê yên ku van bermahiyan bi kar tînin hene da ku li herêmê bimînin. Beriya çend rojan 12 karkerên zeviyeke petrolê ya di bin kontrola hikumeta Şamê de, di êrişekê de hatin kuştin ku hat gotin DAIŞ`ê pêk aniye.

Analîzvanê siyasî yê sûrî Îbrahîm Kaban jî eşkere kir ku vegera DAIŞ`ê bi sedemên stratejîk ve girêdayî ye û têkiliya wê bi dewletên ku wê fînanse dikin heye. Ew dixwazin pirsigrêkan çêkin û aloziya derxin. Derketina DAIŞ`ê di vê wextê de diyar e û li gelek herêmên hesas berfireh bûye.

Kaban got têkiliyên gelek aliyên navneteweyî yên yekser bi DAIŞ`ê heye da ku berjewendiyên wan li Sûriyê pêk bîne. QSD`ê operasyonên xwe li dijî bermahiyên vê rêxistinê zêde kirin.

Li gorî Kaban DAIŞ di aliyê meydanî de bi dawî bûye, lê kom û şaneyên veşartî hene ,ku li herêmên mîna Reqa, Dêrazorê di vê dawiyê de zêde bûne. Li gorî pêşbiniyên Kaban, DAIŞ wê bi hêztir vegere nexasim piştî ku rêbazên xwe û têkiliyên xwe yên îstixbaratî xurttir kirin.

Ji destpêka vê salê ve, hêzên Iraqê operasyonên lêgerînê û serdegirtinê li dijî bermahiyên DAIŞ`ê zêde kirin ku sala 2017`an bi bin ket û zêdetirî nîvê rûbera welêt ku sala 2014`an kontrol kiribû, ji dest da.

DAIŞ hîna li parêzgehên bakur û rojhilatê Iraqê çalak e. Hemwextî wê hikumeta Bexda hewl dide êrişên rêxistinê bi rêya operasyonên ewlehiyê û leşkerî li bakur, rojava û rojhilatê welêt têk bibe.”

‘SÛDAN: GAVÊN PRATÎK BER BI LIHEVKIRINA DAWÎN VE’

Rojnameya El Beyan jî têkildar rewşa Sûdanê wiha nivisî: “Aliyên Sûdanê ji bo çareserkirina aloziya li welêt, hin gav avêtin. Pêvajoya dawîn a xebatên siyasî bi awayekî pratîk dest pê kir ku ji aliyê mekanîzmaya sêalî; NY, Yekitiya Afrîkayê û rêxistina ÎGAD ve tê birêvebirin.

Tiştê balkêş ew e ku leşker ji xebatên siyasî dûr ketin û rê li pêşiya tevlêbûna hêzên sivîl hat vekirin ku rêgezên birêvebirina pêvajoya demkî diyar bikin. Teqezî bi girîngiya reformê li rex sûdgirtina ji binkeftinên berê hat kirin. Her wiha sererastkirin û nirxandina Lihevkirina Aştiyê ya Cobayê, ji nû ve tecrubeya komîteya rakirina desthilatdariyê û jihevxistina pergala 30`yê Hezîranê.

Analîzvanê siyasî Xalid El Fekî got ji aliyê aliyên siyasî ve nermbûnek heye. Lê dîsa jî behsa astengiyên li pêşiya xebata siyasî derdikevin kirk u hêzên dijberî wê hene, mîna alîgirên rejîma berê ku pê dihesin temambûna xebata siyasî tê wateya tunekirina xeyalên wan ku vegerin ser desthilatê.”

ANHA