Lêkolînerek: Lihevkirinên agirbestê li Rojhilata Navîn ne çareseriyeke domdar in

Lihevkirina têkildarî agirbestê li Rojhilata Navîn di nava lawaziyeke zelal de ye, aramiya heyî rastî domandina şer dibe, pirsên der barê veguhertina ber bi aliyê çareseriya siyasî ya domdar ve derdikeve holê. Nakokiyên di navbera Îsraîl û Lubnanê, Îsraîl û Hemasê, Amerîka û Îranê û aliyên din jî didome.

Têkildarî mijarê Lêkolîner û Mamosteyê Zanîngeha Şansî (Shanxi) û Zanîngeha Extira ya Birîtanî Sêvan Seîd dibîne ku lihevkirinên di navbera aliyan li Rojhilata Navîn, ên wekî di navbera Hemas û Îsraîl, Hizbullah û Îsraîl, Lubnan û Îsraîl, Îran û Amerîka, Sûriyeyê û Îsraîl nagihêjin asta “Hevpeymana” nikare nakokiyên heyî bi dawî bike. Tevî ku ew li ser sedemên serek ên şer û domandina berjewendiyan li hev nakin jî, lê ev lihevkirin ji bo agirbestê ye.

Seîd dibêje ku ji ber cudahiya berjewendiyên mezin û biçûk ên aliyan, sedemên şer hîn hene. Berjewendiyên Îran, Hizbullah û Hemas qet ne wekî yên Îsraîlê ne. yek ji wan aliyan jî ne amade ye tawîzan bide û got: “Kesek dest ji ber berjewendiyên xwe bernade, derfetên tawîzan jî tune ne, ji ber vê yekê tenê lihevkirina derbarê agirbestê tenê heye.”

Lêkolîner destnîşan kir ku ev lihevkirin rastî zehmetiyên mezin tê, yek ji wan jî misogeriya têrker a ji bo pêkanîna wê ye. Li hêleke din makanîzmeyên pêwîst û zelal ji bo pêkanîna aliyan ji xalên lihevkirinê re tune ye. Ev dihêle ku pêkanîna wê tenê dihêle ku bi awayeke demkî hin gav bên avêtin û ev yek negihêje çareseriyeke siyasî ji bo bidawîkirina şer.

Seîd dibîne ku aliyên ku lihevkirina agirbestê bikartînin, ew wê lihevkirinê ji bo derbaskirina demê û ji nû re sazkirina hevsengiya hêzan û hevpeymana pêk tîne û wiha got: “Hemû hevpeyman ji bo derbaskirina demê ye, vê yekê jî ji bo avakirina hevpeymanên nû pêk tînin.”

Lêkolîner da zanîn ku rewşa lihevkirinê ya di ortê de mayî dibe ku xizmetê bide berjewendiyên hejmarek ji aliyên ku naxwazin rewşa heyî bi awayeke ji nifşka ve hilweşe û bandoreke mezin li herêmê bibe.

Seîd destnîşan kir ku hilweşîna rejîma Îranê, ya ku heke pêk were, wê bandoreke mezin li herêmê bike û ev hişyarî da: “Wê bighêje Iraqê, dibe ku veguhere goleke xwînê.”

Seîd diyar kir ku di demekê de ku dewletên xwedî bandor parastina beşeke ji hevsengiyê dikin û ji domandina dema heyî sûdî digirin, guhertina nexşeya Rojhilata Navîn “Ne bi vê hesanî ye”.

AŞTÎ NE LI GORÎ BERJEWENDIYÊN ÎSRAÎLÊ YE

Seîd dibîne ku têkbirina Hemas û Hizbullahê, heke ku pêk bê, ew nayê wateya bidawîbûna şer li herêmê, wê demê wê Îsraîl derketina li hemberî aliyên din bidomîne, dibe ku di pêşerojê de derbasî şerên nû bibe, ji wan jî şerê muhtemel ên bi Tirkiyeyê re.

Seîd got: “Di nerîna min de ji ber ku Îsraîl aştiyê naxwaze û aştî nakeve xizmeta berjewendiyê wê, wê demê heke ku Hizbullah bê têkbirin jî, wê aştî pêk neyê.” 

Lêkolîner Sêvan Seîd da zanîn ku pêkanîna aştiyeke domdar li herêmê dibe ku ne li gorî berjewendiyên Îsraîlê be û wiha got: “Hebûn Îsraîl li herêmê li ser şer e, ne ji bo aştiyê ye.”

ŞER LI DIJÎ ÇARESERIYAN ŞANTAJEKE

Seîd diyar kir ku newekheviya di navbera berjewendiyên herêmî û navneteweyî, nebûna misogeriyê û makanîzmeyên pêwîst dihêle ku lihevkirinên agirbestê neghêjin çareseriyên bi istiqrar.

Sêvan Seîd bal kişand ser têkiliya Sûriyeyê, Tirkiyeyê û Îsraîlê, da zanîn ku heke di navbera Serokê Hikumeta Veguhêz a Sûriyeyê Ehmed El Şeraa û Îsraîlê de lihevkirineke giştî çêbû, wê nakokiyên di navbera Îsraîlê û Tirkiyeyê ji bo pêkanîna wê bibe asteng.

Sêvan Seîd destnîşan kir ku Îsraîlê dibîne ku danîna baregehên Tirkiyeyê li bakurê rojavayê Sûriyeyê “Xeta sor e”, Tirkiyeyê jî dibîne ku tevgera Îsraîlê li Idlibê û Qamişlo “Xeta sor e”

Seîd diyar kir ku domandina xetên sor, şerê berjewendiyan di navbera hêzên herêmî û navneteweyî de dihêle ku lihevkirin rastî sekinandinê were, herêm jî tenê di lihevkirinên demkî yên agirbestê re derbas bibe.

(sb)

ANHA