Erdogan û modela Srî Lankayê

"Plana Têkbirinê" di Cotmeha 2014’an de di civîna Lijneya Ewlehiya Neteweyî ya dewlet Tirk de hate pejirandin. Vê planê bi êrişa 24’ê Tîrmeha 2015’an dest pê kir. Eslê vê planê modela Srî Lankayê ye. Dewleta Tirk plana Srî Lankayê ku armanca wê komkujî û tasfiyekirina gerîlayên Tamîlê bû, ji xwe re kir model. Raya giştî ya cîhanê jî bêdeng bû û dewleta Tirk ji vê yekê pir bi hêvî bû. Lê belê, bi qismî be jî di raya giştî ya cîhanê de eşkere bû û ev yek bû sedem ku plan teşhîr bibe. Dewleta Tirk navê êriş û konsepta tunekirinê ya li dijî Kurdan, li şûna Modela Srî Lankayê, kir “Plana Têkbirinê”.

Naveroka modela Srî Lankayê û "Plana Têkbirinê" yek e. Ji ber ku rêbazên dewleta Tirk nîşan dide. Ji 2014-15’an ve, tifaqa Erdogan-Bahçelî-Ergenekonê amadekariyên şer meşandin. Gava Erdogan asê dibe, ew dibêje pirsgirêka wî bi Kurdan re tune ye lê şerê terorê dike. Mirov dikare heman gotinan li Srî Lankayê jî bibîne. Jixwe bawerî bi van gotinan tune ye. Niha li Efrînê hêzeke çekdar a Kurdan tune ye, lê dagirkerên Tirk nahêlin Kurd vegerin Efrînê. Heman tişt ji bo Girê Spî û Serekaniyê jî derbasdar e. Li şûna gelê herêmê, ji derve kesan tînin û lê bi cih dikin. Kurdên li herêmê mayî, direvînin û çeteyên xwe berî ser wan didin. Li van herêman hemû destkeftiyên gel têne desteserkirin. Talan, destdirêjî û îşkence wekî parçeyeke jiyanê ye êdî. Gel terorîze dikin û hewl didin qirkirina etnîk pêk bînin.

Dewleta Tirk li Sûr, Nisêbîn û Cizîrê heman tişt pêk anî. Gelek tax rûxandin û destûr neda ku gel vegere warên xwe. Di çarçoveya vê planê de, êriş û gefên li dijî Rojava berdewam dikin. Niha Erdogan bi dengekî bilind dibêje dê êrişî Şengalê bike. Wî heman gotin ji bo Efrînê jî bi kar anî û got "Em dikarin şevekê ji nişka ve werin". Ev gotin bû şîfreya wêrankirin û dagirkirinê. Lê belê ev gotin, gotinên straneke xweş in. Erdoganê faşîst û derdora wî ji hemû reng û bedewiyên jiyanê re bûne dijmin. Wan gotina "Kevir li ser kevir, serî li ser milan namîne" ji xwe kiriye destûr. Divê her kes û hemû tiştên ku serî ji faşîzmê re natewînin, divê werin tunekirin û tev di nava xwînê de bimînin.

Di 3’yê Tebaxa 2014’an de DAIŞ’ê êrişî Şengalê kiribû. Hikumeta Iraqê ew neparast. PDK’ê ku ewlehiya herêmê girtibû ser xwe, ew di destê DAIŞ'ê de hişt. Li wir bi hezaran pêşmergeyên PDK’ê hebûn, li şûna ku şer bikin, ferman dan ku gel biterikînin. DAIŞ’ê bêyî astengiyên cidî êrişî êzidiyan kir. Komkujî pêk anîn û bi hezaran jin revandin û li sûkan difirotin. PKK’ê di nav şert û mercên dijwar de hêzên gerîla şandin û DAIŞ rawestand. PKK’ê zêdetirî sed hezar êzidî derbasî Rojava kirin, qetlîam rawestand û herêm girt.

Serokwezîrê Iraqê yê wê demê spasiya hêzên gerîla kir. Bi heman rengî, birêz Mesûd Barzanî çû serdana gerîlayan û spasiya xwe anî ziman.

Ev hemû li ber çavên cîhanê qewimîn. Lê karbidestên PDK’ê têkildarî kesên ku êzidî avêtine nava qetlîamê, tu lêpirsîn venekirin û tu hesab neda. Dîsa bi alîkariya hêzên gerîla, ew vegeriyan Şengalê. Ji ber ku gel ew nedixwestin. Dema ku hêzên gerîla êzidî ji bo parastina xwe perwerde kirin, wê demê PDK aciz bû. Bi taybetî dema ku êzidiyan got em ê ewlehiya xwe, xwe bi xwe mîsoger bikin, em dixwazin xweser bijîn û xwe bi rê ve bibin, PDK’ê dest bi helwesteke dijber kir. Wan ew qas ji xweseriya êzidiyan nefret kir ku di dawiyê de wan yekîneyên xwe yên zirxî şandin û komeke gerîla şehîd kir. Gava ku raya giştî ya Kurd bûyer qebûl nekir, ew paşde vekişiyan, lê wan tu carî dev ji çalakiyên xwe yên dijber berneda.

Ji bo çareseriyê pêşniyarên pir maqûl ji PDK’ê re hatin pêşkêşkirin; bila meclisa xweser û alîgirên we bi YBŞ û hêzên we yên çekdar re bibin yek, Şengal dikare xweseriya xwe biparêze, lê di bin banê hikumeta Başûr de bin. Hat gotin ku divê ew têkiliyên xwe yên bi Iraqê re bidomînin. Pêşniyarek hate kirin ku divê YNK û partiyên din ên kurdistanî tev lê bibin û divê hemû Kurd êzidiyan biparêzin. Lê PDK ji ya xwe nehat xwarê. Wan li Şengalê ferz kir ku wekî berê li ber emrê wan be. Di dawiyê de wan li dijî êzidiyan bi dewleta Tirk, Iraq û DYA’yê re peymanek çêkir. Armanc, tasfiyekirina xweseriya êzîdxanê bû. PDK’ê peyman çêkir, lê pêkanîna wê ne hêsan bû. Êzidî bi zanebûn û bi berxwedan bûn. Li Iraqê pirsgirêkek bi navê Şengalê tune bû. Êzidî ne ji bo Iraqê bûn tehdît, ne jî destûra bingehîn a Iraqê li dijî helwestek wisa bû. PDK’ê û dewleta Tirk ev yek li Iraqê ferz dikir.

Li gorî peymanê Iraqê bi hezaran leşker şandin Şengalê. Lê belê, wê nedixwest ku bi êzidiyan re jî şer bike. Kêmasî ev bû ku kevneşopa netewedewletê Iraq ber bi vê yekê ve dikişand. Di heman demê de ji bo Iraqê jî firsendeke navendîbûnê çêbû. Wan jî nedixwest vê fersendê ji dest xwe berdin. Lê wê ne dixwest bi êzidiyan re bikeve pevçûnan wekî ku PDK û dewleta Tirk dixwest. Wî dixwest xebat bi demê re pêk bê û bi metodên cuda encaman bigire. PDK’ê jî tehemulî vê yekê nekir. Mesrûr ​​Barzanî derket pêşberî çapemeniyê û ji Iraqê xwest ku peymanê bi cih bîne û got PKK ji Şengalê dernakeve.

Dewleta Tirk di zêdetirî 5 salan nekarî modela Srî Lankayê bigihîne encamê. Li Başûrê Kurdistanê bi dehan baregehên leşkerî ava kirin, herêmên gerîla her roj bi balafiran bombebaran dike. PDK’ê li qadên ku hêzên gerîla lê hene, hêzên xwe bi cih kirin. Diyar e ku ji bo dewleta Tirk pir dijwar e ku bêyî hevkarekî herêmî di şer de encamekê bigire. Ji bo vê yekê ew dixwaze PDK’ê jî hilde cem xwe. Ev têrê nake. Di heman demê de hewl dide hikumeta Iraqê bibe hevparê qirkirina Kurdan. Wan Kazimî bir Enqereyê û dûre jî Hulusî Akar çû Bexda û Hewlêrê. Serdana Başûr, bi kesên ku paşnavê wan Barzanî bû ve, hate sînordarkirin.

PDK’ê li qadên gerîla hêz berhev kiriye û ev demek e li ser sînorê Rojava jî hêzên xwe kom dike û çeperan çêdike. Mîna ku li pêş wê hêzeke dijmin hebe û ne zarokên heman gelî bin. Piştî van geşedanan, Erdogan bi eşkereyî qala Şengalê kir û got "Em dikarin şevekê ji nişka ve werin." Şengal ne li ser sînorê Tirkiyê ye. Ji wê derê êrişek li dijî Tirkiyê tune ye. Berevajî vê yekê, dewleta Tirk gelek caran bi balafiran bombebaran kir û komkujî pêk anîn. Iraqê bi hezaran leşker şandine Şengalê û rewşeke wiha de dewleta Tirk çawa dê dagir bike? Iraq jî vê yekê zû bi zû qebûl nake. Ji ber ku Iraq jî yekgirtî nîn e. Gelek derdor ji hebûna dewleta Tirk ya li Başîka û Iraqê ne rehet in. Dê Tirk bêyî hevkariya Iraqê çawa tev bigerin? PDK vê operasyonê dixwaze. Li gorî wan hema bila xweserî tune be, çi dibe bila bibe. Wekî din, PDK dixwaze Başûr û Rojava ji hev bên veqetandin. Heke na, ew ê li dijî vê yekê derkeve. Di çapemeniyê de heya îro îtîrazeke wan jî nehatiye dîtin.

dewleta Tirk bi tenê bi pejirandina Iraqê û erêkirina DYA'yê dikare êrişî Şengalê bike. Biden nû dest bi kar kiriye. Çavuşoglu got rojeva wan a yekem bi DYA'yê re YPG ye. Ji ber vê yekê, Kurdan dixin serê pirsgirêkan, ew dibêjin ku çareserkirina nakokiyên bi DYA’yê re bi vê yekê ve girêdayî ye. Her wiha ew ê hewl bidin ku bi hin însiyatîfan helwesta Biden fehm bikin. Jixwe tu kes ji ber Kurdan bi dewleta Tirk re şer nake! Mijara herî erzan û hêsan a ceribandinê Kurd in. Her çend Erdogan bi xwe êrişî Şengalê nake, lê ew hewl dide ku Iraq êriş bike. Ew hewl dide wan seferber bike û bibêje ‘heke tu nekî, ez ê bikim’.

Ji bo Erdogan, belavkirina korîdora kurdî meseleyeke stratejîk e. Divê belavkirina Kurdên li herêmê heya Şengal û Xinêrê, ji Efrîn û Tirkiyê were girtin. Li ser sînorên xwe Kurdên niştecih naxwaze. Êrişên li dijî Heftanînê jî encama pêşbînkirî neda. Artêşa Tirk li herêmên berfireh belav dibe. Parastina van deveran pirsgirêkeke cuda ye. Gerîla li ber xwe dide. Her wiha şer dirêjtir dibe. Erdnîgariya Kurdistanê çiyayî û pir berfireh e. Modela Srî Lankayê wekî ku ew dixwazin pêk nayê. Loma jî ew dixwaze bi parçekirina Kurdan û erdnîgariyên wan, wan parçe bike û parçe bi parçe daqurtîne. Wisa xuya ye ku ew di biharê de li Başûr li dijî gerîla êrişeke mezin plan dikin. Ji bo vê, ew dixwazin Şengal a stratejîk, ji ser rê rakin. Wekî din, wan sînorê di navbera Rojava û Başûr de hişt, Rojava ji Başûr qut kirin û deverên gerîla dorpêç kirin.

Dewleta Tirk amadekariyên xwe yên şer bi rengekî koordînekirî didomîne. Ew li gorî vê yekê şerekî giran ê psîkolojîk dimeşîne. Wê xebata xwe ya dîplomatîk lezandiye. Li Rojava û li her deverê êrişên hewayî pêk tîne. Sabotaj, kuştin û cînayet nayên sekinandin. Dewleta Tirk ji bo Kurdan rola makîneya hilweşandin û kuştinê dilîze. Wekî din, dewleta Tirk bi komkirina hemû çeteyên DAIŞ, El-Nusra û çeteyên din ên çekdar, ji cîhanê re bûye xetereyeke eşkere. Li dijî yekbûn û berxwedana gelan a li dijî hêzên faşîst û qirker ên mîna Erdogan, rêyeke din tune ye. Berxwedana li dijî dagirkerî û qirkirinê rewa ye û şertê yekane yê hebûnê ye. Divê hemû hêz û alî li dijî van qirker û planên wan, rêya xwe hilbijêrin.

ANHA