Devrimin kadın adalet sistemi

Kadın özgürlük felsefesi ile inşa edilen Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Sistem’de üzerinde önemle durulan konulardan biri de adalet sistemidir. İnşa edilen Demokratik Hukuk boyutu içerisinde Kadın Adalet Sistemi dikkat çekiyor. 

Rojava Kürdistan’da demokratik hukuk temelinde ilk olarak 2011 yılında Mala Jin (Kadın Evi) ve 2012’de Malên Gel (Halk Evleri) örgütlenmeye başlandı. Kentlerde kadın haklarını savunmak ve yaşanılan toplumsal sorunlara çözüm olmak amacıyla Kadın Özgürlükçü, Demokratik, Ekolojik Toplum paradigmasıyla faaliyet yürüttü.

Demokratik Ulus boyutlarından olan demokratik hukukun anlaşılması, sistemleşmesi amacıyla 2013’te Qamişlo’da Mezopotamya Adalet ve Hukuk Sistemi Akademisi kuruldu, bu akademide yüzlerce hukukçu eğim aldı.

TOPLUMSAL SÖZLEŞMEDE KADIN

21 Ocak 2014’te Cizîr, 27 Ocak Kobanê ve 29 Ocak Efrîn kantonlarının ilanından sonra aynı yıl Rojava’nın Amûdê kentinde toplanan Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetim Yasama Meclisi, kadınların askeri, siyasi, toplumsal haklarının korunduğu Rojava Toplumsal Sözleşmesi’ni kabul etti. Bununla beraber Özerk Yönetim’in tüm kurumlarında eşbaşkanlık sistemi temel ilke edindi.

Sistemin gelişmesi ve özgürleştirilen alanların genişlemesinden dolayı 29 Aralık 2016'da Toplumsal Sözleşme güncellendi. Sözleşmede özgürlük, adalet, eşitlik, eğitim, sağlık, çevrenin korunması, kadın özgürlüğü, kadının korunması ve çocuk haklarıyla ilgili hususlar önemli noktalar oldu. Kadınların bu alanlarda temsiliyeti yüzde 40 olarak yükseltildi.

Yine halklar ve kadınların önerileri çerçevesinde Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi, 12 Aralık 2023’te 4 ana başlık ve 134 maddeden oluşan Toplumsal Sözleşmeyi yenileyerek kabul etti. 2023’ün verilerine göre Özerk Yönetim çatısı altında bulunan 212 kurum ve kuruluşda yüzde 50 kadın kotası esas alındı. Bölgede genel adalet sisteminde de kadınların temsil oranı yüzde 50 olarak belirlendi.

BİR İLK DAHA

27 Ekim 2014’te kadının siyasi, ekonomik, toplumsal haklarının güvence altına alan, var olan sorunları eril zihniyete dayandırmadan çözen, adalet ve eşitliği sağlayan Kadın Kanunu, o dönem adı Yekîtiya Star olan ve sonrasında Kongra Star olarak değiştirilen kadın hareketi öncülüğünde 26 madde olarak çıkarıldı. Ancak belirlenmiş suç ve ceza kanunları olmadığından ötürü Şam Hükümeti’nin uyguladığı suç ve ceza kanunları esas alınıyordu. 2016 yılında ihtiyaç üzerine çıkarılan suç ve ceza kanununun yürürlüğe girmesiyle Kadın Kanunu tamamlanmış oldu.

KADIN ADALET MECLİSİ

2016'da Kadın Adalet Meclisi kurularak, Kuzey ve Doğu Suriye’nin tamamında koordinasyonlar şeklinde çalışma yürüttü. Meclis çatısı altında Kadın Evi, Adalet Divanı, Uzlaşma Komitesi ve Akademi örgütlendi.

Özgürleştirilen alanların genişlemesi sonrası 16 Kasım 2018 tarihinde yapılan Kadın Adalet Meclisi 2’inci Cizre Konferansı’nda, Kuzey ve Doğu Suriye Kadın Toplumsal Adalet Meclisi ilan edildi. Kadın Toplumsal Adalet Meclisi, 17 temel ilke ve Kadın Evi, Adalet Divanı, Uzlaşma Komitesi ve Akademi olarak 4 bölümden oluşturuldu.

KADIN KANUNU’NDAN AİLE KANUNU’NA

2019 yılında Kuzey ve Doğu Suriye Kadın Meclisi, 62 kadın örgütünün ve bağımsız kadınların da yer aldığı birinci konferansında Kadın Kanunu, kadın prensipleri olarak ele alındı ve Aile Kanunu çıkarılması kararına gidildi. Aile Kanunu 2023 yılında ilk olarak Cizre bölgesinde onaylatıldı.

Evlilik, boşanma, boşanmanın etkileri, akrabaların geçimi, akrabalık ve ailelere bağlı olan suçlar olmak üzere 6 başlıktan oluşan Aile Kanunu, 41 maddeden oluşuyor. Kanun’da, katledilen kadınların davalarında faile 10 yıldan müebbede kadar hapis cezası ön görülüyor.

10 AYDA 2027 DAVA

Kuzey ve Doğu Suriye Kadın Adalet Meclisi, 1 Ocak – 31 Ekim tarihleri arasında açılan davaları ajansımıza paylaştı. Bilançoya göre;

58 kadın katledildi, 34 şüpheli ölüm, 60 ‘intihara’ teşebbüs, 13 tecavüz, 56 fuhuş, 25 taciz, 628 fiziki şiddet, 604 boşanma, 156 çok eşlilik, 31 çocuk evliliği, 27 kaçırma, 194 sözlü şiddet, 95 miras, 46 uyuşturucu davası açıldı.

Kuzey ve Doğu Suriye’de Kadın Adalet Sistemi’ni ve nasıl hayata geçirdiklerini Savcı Berivan Hacî ile konuştuk. 

FİZİKİ ŞİDDETE EN AZ 3 AY HAPİS CEZASI

Savcı Bêrîvan Hacî, şiddete maruz kalan bir kadının öncelikle savcılıkta suç duyurusunda bulunduğunu belirterek, yürütülen hukuki süreci şu şekilde anlattı: “Yapılan şikâyeti iddianame olarak soruşturma komisyonumuza yolluyoruz. Daha sonra hastaneden darp raporu ve ifadeler alınır. Mahkemenin vereceği karar doğrultusunda şiddet uygulayan şahıs cezalandırılır. Fiziki şiddet uygulayan suçlu en az 3 ay hapis cezası alır. Bu işlediği suça göre değişir.”

KADIN HAKLARI GÜVENDE

2023 yılında Kadın Kanunu’nun Aile Kanunu şeklinde değiştirilmesine yönelik Bêrîvan Hacî, bu kanunla kadın, çocuk ve aile fertlerinin korunduğunu söyledi. Bêrîvan Hacî, uyguladıkları kanunların devlet kanunlarından farklı olduğunu aktararak şunları ekledi: “Kanunlarımız özellikle kadın haklarını korur. Temel ilkemiz budur. Kimi devlet hukukunda onaylanan çok eşlilik ve çocuk evliliği kanunlarımızda cezai suçtur. Namus adı altında işlenen suçlar kanunlarımızda suçtur, katledilmenin hiçbir bahanesi ve sebebi olamaz. Yani kasten katletmedir. Miras, nafaka, velayet gibi davalarda bulunuyor.  Kimi sorunlar öncelikle Mala Jin’a gider, çözülmezse savcılığa başvurulur ve dava açılır. Mahkemeye Sara Kadın Örgütü, Mala Jin temsilcileri katılır. Bu temsilcilerde kadının haklarını savunur.”

ANHA