Erebê Şemo aramızdan ayrılalı 45 yıl oldu

Erebê Şemo, ya da herkesin adlandırdığı gibi ‘Kürt edebiyatının babası’, Kürt halkı için zor bir dönem olan tarihsel bir süreçte doğdu ve ülkesinden göç etmek zorunda kaldı. Ancak ünlü romanı ‘Şivanê Kurmanca’ kitabını yazdığı zaman ülkeye geri döndü.

21 May, 2023 03:18

HABER MERKEZİ

21 Mayıs 1978’de Ermenistan’ın başkenti Erivan’da yaşama veda eden Kürt yazar ve edebiyatçı Erebê Şemo, ardında modern bir edebiyat bıraktı.

Erebê Şemo,1897’de o dönem Rusya’nın egemenliğinde olan Bakurê Kurdistan’ın Qers (Kars) vilayetine bağlı Sûsiz köyünde dünyaya geldi. Êzidî şeyhlerinden bir aileden olup, asıl adı Ereb Şemsedîn Şamilov’dur. O dönemde ailesinin içinde bulunduğu savaş ve zor şartlar nedeniyle gençliğinde birçok iş yaptı. İlk önce Kürt “Ağalar” ve zenginlerin yanında çobanlık yaptı. Ardından bir fabrikada çalıştı. Çalışmanın yanında kendisini de biraz geliştirdi ve ilkokulu bitirdi. Ayrıca Türkçe, Ermenice, Gürcüce, Azerice ve Rusça dillerini de öğrendi.

ERMENİSTAN’A GÖÇ ETMESİ

Osmanlı iktidarının uygulamaları nedeniyle o da Ermenistan’a göç etmek zorunda kaldı. Erebê Şemo, burada Îshak Margulov ile tanışıp birlikte Kürt alfabesini hazırlamak için çalıştı. Her ikisi de 1928’de Kürt alfabesinin hazırlıklarını tamamladı. Aynı yıl, “Xo Xo Kurmanci okuma ve yazma öğrenme” adıyla ilk Kürt dilini öğrenme kitabını yayınladı.

Erebê Şemo, aynı zamanda “Riya Teze” gazetesinin kurucularından biriydi. 1931’de Ermenistan Komünist Partisi Merkez Komite üyesi olduktan 2 yıl sonra (1933) Stalin tarafından Sibirya’ya sürgüne gönderildi ve 19 yıl sürgünde yaşadı. Erebê Şemo 21 Mayıs 1978’de yaşama veda etti.

İLK KÜRTÇE ROMAN: ŞIVANÊ KURMANCA

Erebê Şemo, 1931’de Qanatê Kurdo ile tanışıyor ve ikisi arasında güçlü bir dostluk oluşuyor. Kürt edebiyatı ve bilim alanında birlikte çalışma yürütüyorlar. Burada Kürtçe dil sorunlarıyla ilgili makaleler yazıyor ve bunları Ermenistan’da yayınlıyor.

Erebê Şemo’nun en önemli romanlarının başında “Şivanê Kurmanca” gelmektedir. Îsak Margulov tarafından 1930 yılında yayınlanan ilk Kürtçe romandır. 1935 yılında Gürcistan’da devlet yayın organı tarafından basıldı.

Şivanê Kurmanca, Rusça diline çevrildi. Ardından Basil Nikitin tarafından Rusça’dan Fransızcaya çevrildi. Roman, yazarın yaşamını konu alıyor. Kürt toplumunun o dönemdeki toplumsal ve ekonomik durumundan da bahsediliyor. Ayrıca Kürt göçebeleri başta olmak üzere Kürtlerin örf ve adetlerinden de bahsediyor.

Erebê Şemo’nun diğer ses getiren eserleri ise şunlardır: Jiyana Bextewar, Berbang, Dımdım ve Hopo. Erebê Şemo, eserleri birçok dile çevrildiği için en fazla bilinen Kürt yazarlarından biridir. Edebiyat çalışmaları, Kürt edebiyatı ve romanları arasında hala zirvedeki yerini koruyor.

Sovyet kültür çevresi, 1977’de Erebê Şemo’nun 80’inci doğum yılını kutladı ve aynı zamanda Erivan’da onun için bir kutlama gerçekleştirildi. ‘Literatura Naya Gazeta’ gazetesi, değerli eserlerini överek, onu Kürt edebiyatının babası ve kurucusu olarak adlandırmakta. Ayrıca Sovyetler Yüksek Konseyi, Erebê Şemo’yu ödüllendirdi.

(df)

ANHA