12 Mayıs seçimlerine giden Irak’ta siyasi tablo

YAHYA EL- HEBÎB / HABER MERKEZİ

Irak’ta siyasi ve askeri hareketliliğin gölgesinde yeni bir seçimin çalışmaları sürdürülüyor. Irak’ta ABD’nin bölgeye 2003’teki müdahalesinden bu yana 3’üncü seçim gerçekleştiriliyor. Bu dosyamızda Irak’taki siyasi yol haritası, senaryolar ve seçimlerin olası sonuçlarını ele alacağız.

Irak’ta, ABD’nin 2003 yılındaki müdahalesinin ardından yeni bir süreç başladı ve ilk adım etnik yapı ve mezhepler esas alınarak bölgeler oluşturuldu. Irak’ta gerçekleşen seçimlerin ardından 2009 yılında Başbakan İbrahim Caferi tarafından tüm kesimlerin ve Şii partilerin yer aldığı ulusal ittifak (Irak Ulusal İtilafı) kuruldu.

Tüm Şii örgütlerin yer aldığı ittifak, Irak parlamento seçimlerine katıldı ve en büyük siyasi yapılanma olarak tanındı. İttifakta yer alan örgütler şöyle: Nuri Maliki liderliğindeki Kanun Devleti Koalisyonu, Yüksek İslam Konseyi, İbrahim Caferi liderliğindeki Milli Islah Hareketi, Mukteda Sadr liderliğindeki Sadr Hareketi, Hadi Amiri liderliğindeki Bedir Hareketi, Fazilet partisi ve diğer şahsiyetler.

Şİİ BİRLİĞİ

EL NESİR KOALİSYONU

Irak Başbakanı Haydar El Ebadi başkanlığını yapıyor. El-Nehda ve El-Selam, Hizbulfedîle El-Eslamî, Irak Türkmenleri islami Birliği, İbrahim El-Caferî’nin başkanlığını yaptığı Milli Islah Hareketi (Ulusal Reform Hareketi), Aras Hebîb başkanlığındaki Irak Ulusal Koalisyonu, Kuluna El-Iraq, Tecemu Muqtediron Lilsilm ve El-Bûna, Qasim El- Fehdawî başkanlığındaki Hereket El-Wefa El-Iraqiyê, Teyat El-Edale we El-Nuhud, Tecemu Sewt El-Cemahîr, Tecmu El-Iraq El-Cedîd, Tecemu Siwar El-Intîfada Muhened El-Zîrcawî, Falih El-Feydade başkanlığındaki Hereket Eta, Teyar El-Ebrar El-Wetenî, Kutlet Diri El-Iraq, Emel El-Rafîdeyên, El Şehirstani başkanlığındaki Kutlet Musteqilûn ve diğerleri..

Kutlet El-Fetih ElûMûbîn

Haşdi Şabi’nin siyasi kanadına bağlı gruplardan oluşur. “Bedir” örgütünün Genel Sekreteri Hadî El-Amirî başkanlığını yapıyor. El-Fetih El-Mûbîn hareketi aralarında Bedir örgütünün de bulunduğu El-Hereke El-Islamiya Fî El-Iraq (Irak İslami Hareketi), El-Sidiq We El-Eta Hareketi, Hizbullelîqa El-Islamî, Hereket El-Cîhad We El-Bîna, Kutlet Mintesirûn, Hereket El-Sadiqûn, El-Tecemu El-Şabî El-Musteqil, Hizbullmîhenyîn Lîlîmar, Tecemu Kefa Serxet El-Texyîr, Tecemu Îraq El-Mûsteqbel, Hizbullah El-Iraq, Meclîsa El-Ala El-Islamî El-Iraqî ( Irak Yüksek İslam Meclisi), Mûnezemet El-Emel El-Islamî El-Iraqî, Hereket 15 Şaban El-Islamiya ve Tecemu El-Şebek El-Dîmoqratiya gibi 18 farklı siyasi hareketten oluşur.

SAÎRON BİRLİĞİ

Saîron Birliği, Mûqteda El-Sedir tarafından kurulan Hizbullîstîqama El-Wetenî, Partiya Komunist a Iraq ile 8 diğer siyasi örgüt ve Komunist a Iraqê, Hizbuldewlete El-Adile ve Ciwan gibi sivil partilerden oluşur.

KANUN DEVLETİ KOALİSYONU (ÎTÎLAF DEWLET EL-QANÛN)

Irak’ın şimdiki Başbakanı Nûrî El-Malikî başkanlığını yapıyor. Aralarında eski Irak Ulusal Güvenlik Danışmanı Miwefeq El-Rebî başkanlığındaki Teyar El-Weset,

Hereket El-Beşayir, Hizibudûat El-Islam – Tenzîm El-Iraq, Hereket El-Nûr- El-Intîfada we El-Texyîr, Kutleya Meen Lîlqanûn a Mihemed Ceaz, El-Hizbul Medenî ya Hemed El-Mewsewî, Teyar El-Seqafî, Tecemu Umena Beledna ve Teyar Welayûn El-Islamî gibi siyasi oluşumların bir araya gelerek kurduğu koalisyondur.

TEYAR EL-HİKMA

Seyd El-Hekime El-Nesir koalisyonundan ayrıldıktan sonra tek başına seçimlere katılma kararı aldı.

SÜNNİ BİRLİĞİ

Sünni parti ve siyasi kesimler, farklı görüşler nedeniyle kadroları için ortak bir siyasi cephe kuramadı. Sünni Koalisyonu El-Qerar El-Necef Koalisyonu ve El-Qerar El-Iraqî gibi koalisyonlar ile Hizbul Lîliraq Mutehidûn, El-Meşrû El-Erebî (El-Erebî), El-Heq El-Wetenî, El-Musteqbel El-Wetenî, Meşrû El-Îrada El-Şabiya, El-Heyba El-Weteniya, El-Xed El-Iraqî, El-Nîda El-Wetenî, El-Nehda El-Şebabiya ve Itîhad Selahedîn gibi 11 siyasi partiden oluşur.

El-Qerar El-Iraqî koalisyonu kendisini Sünni Arap halkın temsilcisi olarak kabul ediyor.

ULUSAL KOALİSYON (ÎTÎLAF EL-WETENÎ)

Aralarında Sünni güçlerin de bulunduğu 26 parti ve siyasi örgütlenmeden oluşur.

Bunlardan Irak parlamentosu başkanı olan Selim El-Ciburî aynı zamanda 2017’de kurduğu Reform için Sivil Toplum partisinin başkanlığını da yapmaktadır.

BAĞDAT KOALİSYONU

Parlamento eski başkanı Mehmûd El Meşhedanî bu koalisyona başkanlık etmektedir. Parlamentonun kimi aktif üyeleri de bu koalisyon içerisinde yer alır. Hizbulhel, Hizbulwefa El-Wetenî, Hizbulwîfaq El-Wetenî, Hizib Wehdet Ebna El-Iraq, El-Teawin We Isala El-Erebiya, El-Huriya, El-Teqedum ve Cebhet Tirkumen El Iraq siyasi partilerinin bir araya gelerek kurduğu koalisyondur. YNK temsilcilerinden Ala Talbanî de bu koalisyon içerisinde yer aldı.

SEÇİMLERE KATILAN KÜRT PARTİLERİ:

PARTİYA DEMOKRATÎK A KURDİSTANÊ (PDK)

PDK 1946 yılında Mele Mustefa Barzanî tarafından kuruldu. PDK Kerkük’ün Irak merkezi hükümeti tarafından işgalini gerekçe göstererek bu kentteki seçimleri boykot ettiğini duyurdu.

Birçok bölgede yüksek oranda oy almayı planlayan PDK, Kerkük gibi tartışmalı bölgelerdeki durumların oy oranını etkilemesinden korkuyor.

KÜRDİSTAN YURTSEVERLER BİRLİĞİ (YNK)

2007’de PDK ile imzalanan stratejik anlaşma ile YNK bölgedeki ikinci büyük parti  olarak görüldü. Son dönemde kimi etmenlerin birçok yerde ağırlığı olan partinin oylarına olumsuz etki edeceği tahminleri yapılıyor.

3 Ekim 2017’de parti kurucusu Celal Talabani’nin vefat etmesinin seçimlerde YNK’nin alacağı oyları olumsuz etkileyeceği ifade ediliyor. Ağırlığı olan Talabani’nin varlığı propaganda ve oylarda etkide bulunuyordu.

Siyasetçi Berhem Salih’in YNK’den ayrılarak “Demokrasi ve Adalet Koalisyonu” birliğini kurması da YNK’nin seçimler de başarısını olumsuz etkileyecek başlıca nedenlerden biri.

TEVGERA GORAN (GORAN HAREKETİ)

Goran hareketi bölgede giderek etkisini daha fazla gösteren bir hareket. Güney Kürdistan seçimlerinde ikinci, ırak genelinde Kürtler partileri arasında üçüncü sırada yer alıyor. Eski başkanı Noşirvan Mustafa’nın vefatından sonra parti başkanlığına Goran Umer seçildi.

İSLAMİ BİRLİK PARTİSİ (Yek Gırtu)

Güney Kürdistan’daki en büyük islami partilerdendir. Geçen dönem ırak parlamento  seçimlerinde 4 kürsü kazanmıştı.

DEMOKRASİ VE ADALET KOALİSYONU

2017 yılında YNK’den ayrılan Berhem Salih tarafından kuruldu. Aynı zamanda parti başkanlığı da yapan Berhem Salih YNK genel sekreter yardımcılığı ile bir dönem güney kürdistan başbakanlık görevini yürütmüştü.

PARTİYA AZADÎ Û DEMOKRATÎK A ÊZİDÎ (PADÊ)

DAİŞ’in 2014 Şengal saldırısından sonra kendi toplumsal ve siyasi örgütlenmesini oluşturan Ezidiler ilk kez bir siyasi parti kurdu. 2017’de kurulan PADE ilk kez Irak genelindeki seçimlere katılacak.

TEVGERA AZADİ

2014 yılında kurulan Tevgera Azadi diğer partilerin aksine Eş Başkanlık sistemiyle yönetiliyor. Eş başkanlığını ise Mihemed Ebdullah ile Şilan Şakır yapmaktadır. 

Irak genelinde ilk kez seçimlere girecek olan Tevgera Azadi yoğun bir seçim çalışması yürütüyor. 17 Ekim 2014 yılında kurulan ancak 4 Aralık 2017 tarihinde Irak yasalarına göre resmiyet kazanan Tevgera Azadi, 12 Mayıs’ta yapılacak olan Irak seçimleri için Yeni Nesil Hareketi, Halkın Demokrasi Cephesi ile kurdukları ortak koalisyonda yer aldı. Tevgera Azadi seçim çalışmalarını Irak ve Kürdistan Bölgesinde yoğun şekilde sürdürüyor. Bu çalışmalar kapsamında Tevgera Azadi halk toplantıları, seminer, paneller ve  ev ziyaretleri ila seçim çalışmalarını yapıyor. Irak’ta yaşanılan siyasi krizde halk ile bir araya gelen Tevgera Azadi, halkın iradesini ortaya çıkarmak istiyor. Ayrıca seçimlerin güvenli bir ortamda geçmesi ve hilelerin yaşanmaması için uluslararası kurumların gözlemci olarak katılması için çalışma yürütüyor.

ANHA