Acı dolu bir tarihten umut dolu bir varoluşa: Til Eran

MIHEMED EBDO-EHMED REŞÎD/ HELEB

Heleb’in Sifîre bölgesinde Kürtlerin yoğunlukla yaşadığı Til Eran ilçesi, Heleb’in 20 kilometre güneydoğusunda bulunuyor. Yaklaşık 35 Bin yurttaşın yaşadığı ilçe 2009 yılında tarihi önemi ile Sifîrê bölgesinin ilçe merkezi haline geldi. Sifîrê bölgesindeki Til Heasil, Til Elem, Kîbara ve Belat köyleri ile Til Ereban’da 70 Bin’in üzerinde Kürt nüfusu yaşarken, bölgedeki birçok köyde de Arap ve Kürt yurttaşlar beraber bir yaşam sürüyor.

Bu dosyamızda Til Eran ilçesini tarihi, ekonomisi, kültürü ve toplumunu detaylı bir şekilde ele alacağız.

İlçenin adı

İlçenin Til Eran ismi kurulduğu tarihi höyükten geliyor. Bölge sakinleri Heleb ve Palmira (Tedmur) arasındaki bölgenin tamamını tarihte “Kürtlerin yurdu” olarak adlandırıldığını belirtiyor.

İlçedeki tarihi höyükte büyük mağaralar bulunurken, ilçe sakinleri bu mağaraların Eran’ın kralına ait olduğunu belirtiyor. Krallığın merkezi olan bu höyük, kale olarak da kullanılmış. Höyük ve kralın ismiyle ilçenin adı da Til Eran olarak anılmış. Til Eran bölgesindeki Til Eran, Diwêla, Hîroder ve Hîrojîr höyüklerinin tarihi M.Ö 2 Bin 500 yıllara kadar dayanıyor. Bölgedeki tarihi kalıntılar, Kürtlerin uzun yıllar burada yaşadığını gösteriyor.

Tarihi

İlçede tarihte El-Esaf a Kurdî aşireti tarafından üzüm bağlarının ekildiği belirtilirken, Ezidî Kürtlerin Dena aşireti ile Kuzey Kürdistan’dan Reşwan aşireti mensuplarının aşiretler arası çatışmalar nedeniyle bölgeye göç ettiği biliniyor.

Yine Kürtlerin bölgedeki varlığının 2 Bin 500 yıl kadar geriye dayandığı belirtiliyor. Bölgede yaşanan savaş ve çatışmaların ardından Dana ve Reşwan aşiretleri bölgeye yerleşti. Dana aşireti daha önce Heleb’i ele geçirirken, Reşwan aşireti ise Heleb ve Tedmur arasındaki bölgeyi yönetiyordu. Bölgeye yönelik saldırılar sonucu her iki aşiretin denetiminde alanlar daraldı ve her iki aşiret dar bir alanda hüküm sürer oldu.

Bölgede demografik yapının bozulmasına sebep olan saldırılar nedeniyle her iki aşiret Til Eran, Til Hasil, Til Elem ve Kîbara ile sınırlı bölgede kalırken, bölgenin adı da Til Eran oldu. Mucem El-Buldan tarafından Arapça yazılan tarih kitabında Til Eran ismi üzerinde duruluyor.

Söz konusu tarih kitabına göre Heleb bölgesinin en büyük tarihi höyüğü ilçede bulunuyor. Mitaniler döneminde kalabalık bir yaşantının sürdüğü bölgede Mitanniler ve Ferûniyanlar arasında şiddetli savaşlar yaşandı. Bölge Aramiler döneminde ise "Bêt Kûs" olarak tanımladı. M.Ö 849 yılında Asuriler tarafından Bêt Kûsa kentinin yok edilmesiyle Aramiler Girê Aran’dan çekildi ve Til Rifet’i  (Erfad) başkent yaptı.

Til Eran ekonomi ve ticaret merkezi oldu

Bölgenin toprak yapısı ve meralarının varlığı nedeniyle bölgeye yerleşen Kürtler, koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvan yetiştirdi. Keçi yönünden yapılan çadırlarda yaşayan aşiret üyeleri, zamanla bölgede toprak evler inşa ederek burada kalıcı bir yaşam sürdürmeye başladı. Daha sonra küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinin yanı sıra tarım faaliyetlerine de başlandı.

Bölgedeki tarım alanlarının fazlalığı ilçenin önemini de artırdı. Bölgede 120 Bin hektar tarım arazisi bulunurken, daha önceleri bu bölgenin büyük bir bölümünü üzüm bağları oluşturuyordu. Ancak bölgede sebzeye olan ihtiyacın artmasıyla yurttaşlar üzüm yerine sebze üreticiliğine başladı.

Pamuk, nohut ve sebze üretiminin yapıldığı tarım arazilerinde üretilen sebzeler ilçenin çarşısında satılıyor. Bölgede son dönemlerde sanayileşmede gözle görülür şekilde artmaya başladı.

Eğitim düzeyi

İlçede 7 ilkokul, ortaokul ve lise bulunuyor. İlçenin eğitim düzeyi her geçen gün artarak devam ediyor.

İlçede tüm polikliniklerin bulunduğu bir hastane de bulunurken, tüm hastane çalışanları da bölge sakinlerinden oluşuyor. İlçedeki okullardan mezun olan öğrenciler Suriye’nin farklı merkezlerindeki üniversitelerde eğitimlerini sürdürüyor.

Til Eran ve Suriye devrimi

İlk etapta “Suriye devrimi” olarak anılan Suriye’deki savaşın Heleb’in köylerine dayanmasının ardından ilçedeki gençler tarafından Cehbet El-Ekrad adıyla askeri bir cephe kuruldu. Bu askeri cephe bölgelerinin korunması, talan ve hırsızlığa karşı önlem almayı amaçlıyordu. İlçenin gençleri kurduğu askeri cephe ile yaşam alanlarını korumayı başararak, ilçenin güvenliğini sağladı. Ancak ilçedeki huzur ve güven ortamı Türk devleti ve bağlı çete gruplarının işine gelmedi. Türk devleti bu yüzden de bölgenin demografik yapısını değiştirmek için Cephet El-Nusra çetelerine ilçeyi işgal görevini verdi.

27 Temmuz 2013 tarihinde bölgedeki Kürt kimliğini yok etmek amacıyla 17 çete grubu tarafından ilçeye saldırı başlatıldı. Bu çete grupları arasından Cehbet El-Nusra, DAIŞ, Lîwai El-Tewhîd, Ehrar Cebel El-Zawiye ile ENKS’ye bağlı Azadî ve Selah El-Dîn çete grupları da bulunuyordu.

İlçede çete gruplarına karşı sergilenen tarihi direnişin 3’üncü gününde ilçeye yapılan bombardımanda, ilçenin savunmasında yer alan 40 genç şehit düştü. Bunun sonucunda ilçeyi işgal eden çete grupları, Kürtlere karşı barbarca saldırılara başladı. Çeteler ilçede katliama başladı.

İlçede yaşayan binlerce yurttaş çete gruplarının katliam saldırıları nedeniyle tüm mallarını geride bırakarak göç etmek zorunda kaldı. Bölgedeki çeteler Türk devletinin planları doğrultusunda ilçenin demografik yapısını değiştirdi.

ANHA