Bermahiyên El-Qaîde, El-Nusra û DAIŞ`ê di bin ala osmanî de ne

Dewleta tirk a dagirker û şefê wê faşîst Erodganê li bakû û rojhilatê sûrî komkûjiya pêk tine, bi fosforê jin û zarokan dişewtîne, bajaran wêran dike û demografiya herêmê diguherîne. Gelo ew çeteyên ku bi dewleta Tirk li ser erda Sûriyê van tiştan dikin kî ne, rabirdûya wan çi ye û hovantirîn sûcên wan çi ne?

Di dirêjahiya 8 salan de nav, reng, cil, bawerî û şiklên komên çeteyan hatin guhertin an jî di nava xwe de parçe bûn û navên cûda li xwe kirin. Lê hemû di dawiya rê de di demek kin de li ser masaya hikumeta AKP`ê ya tirkî ya bi serkêşiya Receb Teyyîp Erdogan kom bûn. Erdogan ew hemû ji bo ku osmaniya nû zindî bike bi kar anî.

Di vê dosyayê de em ê van komên çeteyên ku niha xwe bi navê qaşo “artêşa watanî ya sûrî” bi nav dikin bidin nasîn.

Kombûna Ehrar El-Şerqiye

Ew komek çeteyên tundrew, li ser destê sûriyên li Ewropa û Tirkiyê hate avakirin. Ji aliyên siyasî û rêxistinî girêdayî Ixwan El-Muslimîn e. Ji aliyê leşkerî ve ew dirêjahiya Cebhet El-Nusra ne, cihên wan parêzgeha Dêrazorê ye.

Ji fermendarên wê yên ku rolek mezin di xurtkirina vê komê û avakirina wê de lîstine, çeteyên bi navê Ebû Marya El-Qehtanî yê iraqî ye. Ew bi xwe serçeteyekî Cebhet El-Nusra bû. Ev kom desteka xwe ya lojîstik yekser ji dewleta Tirk ji bargeha li Dîlokê digire û têkiliyên wê bi istixbarata Tirkiyê re gelek baş e.

Ew kom ji destpêka damezirandinê ve Hêzên Sûriye Demokratîk û YPG`ê wek dijminê sereke ji xwe re dihesbîne, ji ber ku ji bo berjewendiya Tirkiyê şer dike.

Çeteyê bi navê Ebû Hatim Şeqra serokê vê koma terorîst e. Ebû Hatim bi xwe ji gundê Şeqra yê rojhilatê gundewarê Dêrazorê ye. Ji aliyê leşkerî ve ji hêla Ebû Cafer Şeqra li rex Ebû Cafer Cezra tê bi rêvebirin. Bajarokê El-Raîî wek navendek sereke ji komê re tê hesibandin. Gelek bargehên wê yên leşkerî li Efrîn û bakurê gundewarê Helebê hene.

Ya balkêş; dewleta tirk bi taybet li dora Heleb, Bab, Cerablus, Efrîn û Ezazê cihê ku kurd tê de hene bargehên leşkerî ji vê komê re pêşkêş dike.

Komên din ên biçûk ku piraniya wan ji Dêrazorê ne tev li komê bûn. Tevî Heleb û Hesekê di bin navê Kombûna Ehrar El-Şerqiye. Komên din ên weke; Artêşa El-Şerqiye, Kombûna Edil, Fursan El-Şerqiye. Tugeyên ji bo kombûna ava bûne; Mertala Hesekê, Fihûd, Nehrewan, Ebas, Qadîsiye û Xetab di nava Ehrar El Şerqiye de bi fermandariyên xweser cih digirin. Ev kom di dagirkirina Cerablus û Efrînê de jî girtine.

Sûc û binpêkirinê vê koma çete

Ev kom li tevahiya herêmên ku lê ne, dikuje, talan dike, direvîne û sivîlan tengav dike. Ji hovantirîn sûcên wê li bakurê Sûriyê ew e ku tev li dewleta Tirk di dagirkirina Efrînê de bûn, şêniyan înfaz dikin, milkên wan talan kirin, gund û daristanên Efrînê şewitandin. Tevî milkên şêniyan desteser kirin û ew veguhestin El-Raîî, Cerablus û Babê.

Li gorî serjimariyên saziyên hiqûqî, Ehrar El-Şerqiye zêdetirî 200 sivîlên kurd ji şêniyên Efrînê revandine, bi dehan kes jî bi îşkenceyê de qetil kirin e. Yek jê wan binpêkirina, îşkencekirina sekretera giştî ya Partiya Sûriyê ya Pêşerojê Hevrîn Xelef û lîstina bi cenazeyê wê.

Koma Sultan Murad

Ev kom ji pêkhateyekê girêdayî turkmenên Sûriyê hate avakirin. Tirkiyê desteka lojistîk, perwerdeya leşkerî û desteka asmanî jê re pêşkêş dike. Di komên turkmenên Sûriyê de ev kom ya herî sereke  ye.

Istixbarata Tirkiyê bi serkêşiya Hakan Fîdan piştî ku komên Lîwa El-Sultan Mihemed El-Fatih li gundewarê Helebê û lîwayên Şehîd Zekî Turkmenî û Eşbel El-Aqîde di bin sîwanekê de kom kir, Koma Sultan Murad ava kir. Armanc ji wê gavê ew bû ku milîsên ku komên turkmenî yên çekdar li bajarê Helebê û bakurê gundewarê kom dike ava bike.

Lîwa El-Sultan Mihemed El-Fatih, Lîwa Eşbal El-Aqîde û Lîwa Zekî Turkmen ragihand ku ew bi temamî bi Lîwa Şehîda Turkmen, Lîwa El-Ewel Muşat, Lîwa Meham El-Xase û Lîwa El-Yermûk di bin navê Firqet El-Sultan Murad bûne yek.

Di Adar’a 2013`an de avakirina Lîwa Sultan Murad hate ragihandin. Fermendariya ji sê kesan pêk tê, berpirsê giştî Yusif El-Salih, fermendarê meydanî Fehîm Îsa û fermendarê leşkerî Ehmed Osman.

Kom bi têkiliyên xurt bi çeteyên Heyet Tehrîr El-Şem (El-Nusra berê) ve li hermên bakurê gundewarên Heleb û Idlibê girêdayî ye.

Binpêkirin û sûcên Furqet Sultan Murad

Ev kom di sala 2016’dan de bi desteka asmanî û bejahî tev li êrişên li ser bajarê Keseb ê bûn. Bajar wêran kirin û bi deh hezaran ji ermenên bajêr û gundên wê koçberkirin.

Her wiha tev li êrişên dewleta Tirk a dagirker li ser herêmên Sûriyê bû. sicilek wê dirêj di talankirin, kuştin, revandian bi zanabûn der heqê kurdan de li Efrîn, Ezaz û Heleb heye. Li rex destavêtina sivîlan, revandin û şantajkirinê li beramberî fîdyayan û talankirina milkên taybat û giştî.

Ev kom îro tev li êrişên li ser herêmên Bakur û Rojhilatê Sûriyê dibe. Destê wê di komkujiyên sivîlan de li Serêkaniyê de heye.

El-Cebhe El-Şemiye

Ev koma ku bi taybet li Helebê xwe bi cih kiriye, mezintirîn yekitiya komên çeteyan a li bakurê Sûriyê ye. Ev kom ji çeteyên Nuredîn El-Zenkî, Artêşa El-Mucehîdîn, El-Cebhe El-Islemiye, Kombûna Fisteqêm kema umêrt, Cebhet El-Esala û El-Tenmiye, Herekêt Hezim, Siqûr El-Şam, Ensar El-Îsalm, Lîwa El-Heq, Artêşa El-Îsalm, Feyleq El-Şam û gelek komên din pêk tê.

Binpêkirinên van koman

Komên navborî li rex artêşa Tirk a dagirker êrişî Efrînê kirin. Dizî, talankirin, kuştin û revandina sivîlan û daxwaza fidyeyê têne naskirin. Ji sûcên herî hovane yên koman; di Tîrmeha 2016‘an de çeteyên Nûredîn El-Zinkî mîna rêbazên DAIŞ‘ê zarokek 15 salî li rojavayê Helebê qetil kirin û dîmenê qetilkirinê kişandin.

Komên Feyleq El-Şam û Ceyş El-Îslam ên ser bi Îxwan El-Muslimîn li gundewarên Efrîn, Heleb û Girê Spî komkujî pêk anîn.

Koma çete ya El-Cebha El-Şamiya piştî gundê Dadatê yê rojhilatê Girê Spî di encama êrişeke dijwar a bi desteka balafirên Tirkiyê de dagir kirin, jinên li gund mabûn ku hejmara wan 11 bûn kom kirin, heqaret li wan kirin, paşê jî telefonên wan ên destan û zêr û pereyên wan desteser kirin. Her wiha li ciwanekî astengdar kirin dan piştre ew birin Tirkiyê.

Furqet El-Hemzat

Komeke çete tundrew e. Ev kom ji aliyê dewleta Tirk ve hat perwerdekirin û di Nîsana 2016‘an de hate ragihandin. Koma Tirkmen a bi navê "Lîwa Semerqend" a ji Ozbakistanê tevlî bû. El-Hemzat ji komên destpêkê yên Tirkiyê bû ku di 2016‘an de li gel artêşa Tirk a dagirker ji deriyê Qerqemîş derbasî bajarê Cerablusê bû û bajar dagir kirin.

Endamên koma "Furqet El-Hemzat" biyanî û herêmî ne, piraniya wan ji çeteyên DAIŞ, El-Nusra û komên dîtir ên li Idlib, Reqa û Dêrazorê ne.

Diri El-Hesekê (Mertala Hesekê)

Ji bermahiyên komên çete ne, yên li rex DAIŞ û El-Nusra li dijî YPG û YPJ‘ê şer kirin. Ev koma ya di bin sîwana Ceyş El-Wetenî (Artêşa Netewî), Feyleq El-Sanî ango Feyleq El-Mûxaberat de tevdigere.

Çeteyên ku bi eslê xwe ji Hesekê di nava komên wekî "Diri El-Hesekê", "Tûgeya Mişel Temo" û "Tûgeya Şehîdên Hesekê" de cih digirin. Piraniya wan beşdarî êrişên li ser Efrînê jî bûn. Li Hesekê jî li hemberî rêjîma Sûriyê şer kirin, piştre li herêma cizîrê li dijî YPG û YPJ‘ê jî şerkirin.

Ev koma çete di dagirkirina efrînê de jî cih girtin. Niha jî di êrişên li ser Serêkaniyê û Girê Spî de dih digirin û li bajarê Serêkaniyê û hin gundên derdora wê de bi cih dibin.

Encam

Dewleta Tirk a dagirker bi avakirina van komên çete axa Sûriyê parçe dike, komkujiya dike, demografiya herêmê digûherine û li şûna xelkê herêmê çeteyan bi cih dike.

Li Idlibê dewleta Tirk a dagirker çeteyên cîhanê ji Tatar, Ûygur û Ozbekî li xeta sînor kom kirin da ku di bin kontrola wê de bimîne. Heman tişt li Cerablus, Efrîn û îro li Serêkaniyê û Girê Spî dûbare dike da ku xeyalên Erdogan ên osmaniya nû pêk bîne.

(şx)

ANHA


Mijarên Din